Alergia na sezam - Strefa Alergii
Strefa Alergii | ABC Alergii

Alergia na sezam

/ 5.

Do przeczytania w 5 minut
Alergia na sezam często występuje u osób z wieloma alergiami pokarmowymi. Jest bardzo niebezpieczna – może wywołać zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny. Sezam należy do ukrytych alergenów, na który można być narażonym przypadkowo. Jest też jednym z najczęstszych alergenów pokarmowych u dzieci. Co jeszcze trzeba o nim wiedzieć?

Jakie właściwości ma sezam?

Sezam to jedna z roślin nasiennych uprawianych w wielu regionach świata, znana już od czasów prehistorycznych. Jego głównym producentem są Indie, które w dużych ilościach eksportują sezam m.in. do Europy. Występuje on w kilku odmianach – najczęściej białej lub czarnej. Popyt na sezam jest spowodowany popularnością dań kuchni afrykańskiej, azjatyckiej i indyjskiej, a także wysoką wartością odżywczą. Oleiste nasiona stanowią bardzo dobre źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych [1]. Zawierają także białka (20%) oraz witaminy i pierwiastki śladowe, np. żelazo, fosfor, wapń, potas [1].

Ziarna sezamu

Sezam jest jednak silnym alergenem, niebezpiecznym również ze względu na ryzyko przypadkowego kontaktu z produktami, które mogą być nim zanieczyszczone. To podstawowy składnik chałwy, sezamków i pasty tahini dodawanej do hummusu. Może ukrywać się w przetworzonej żywności, np. wyrobach piekarniczych i płatkach zbożowych [1]. Występuje też w środkach farmaceutycznych i kosmetykach. Nasiona sezamu w krajach UE – zgodnie z obowiązującym prawem – powinny być oznaczone na etykietach produktów spożywczych jako składniki alergizujące [1].

Przeczytaj także:

Sezam – reakcje krzyżowe i alergeny

Główny alergen sezamu to Ses i 1, który nie zmniejsza alergenności pod wpływem działania wysokiej temperatury i jest oporny na działanie enzymów trawiennych. Może on spowodować ciężkie reakcje alergiczne [1,2]. Ses i 1 stanowi od 15 do 25% wszystkich białek występujących w sezamie. Pozostałe alergeny o dużym znaczeniu klinicznym to: Ses i 3, Ses i 4, Ses i 5, Ses i 6, Ses i 7 [2]. Najwięcej jest protein Ses i 6 (60–70%) [1].

Sezam wykazuje wysoką reaktywność krzyżową, np.:

  • Ses i 1 – z Ara h 2Ara h 6 orzecha arachidowego oraz Cor a 14 orzecha laskowego,
  • Ses i 6 – z Ara h 3 orzecha arachidowego oraz Jug r 4 orzecha włoskiego [2].

Zobacz też:

Objawy alergii na sezam

Alergia na sezam może powodować szereg objawów: od skórnych poprzez żołądkowo-jelitowe aż po oddechowe. Najczęstszymi z nich są:

  • pokrzywka,
  • ból brzucha,
  • biegunka,
  • wymioty,
  • nieżyt nosa,
  • kaszel,
  • świszczący oddech [1].

Objawy zaczynają zwykle występować w ciągu 30 minut od spożycia sezamu. Ten rodzaj alergii wiąże się też z wysokim ryzykiem anafilaksji. Statystyki mówią, że 70% reakcji na sezam spełnia kryteria reakcji anafilaktycznej, a prawie 50% z nich prowadzi do hospitalizacji [1]. Do kryteriów rozpoznania anafilaksji należą:

  • nagły początek i gwałtowne postępowanie objawów
  • zaburzenia zagrażające życiu (dotyczące drożności dróg oddechowych, oddychania, krążenia),
  • zmiany na skórze lub błonach śluzowych (pokrzywka, rumień, obrzęk naczynioruchowy) [8].

Częstość występowania alergii na sezam wynosi od 0,1% do 0,9% (w zależności od lokalnej diety) [1]. Ponad połowa osób z taką alergią ma również uczulenie na orzechy arachidowe i orzechy drzew (m.in. laskowe, włoskie) [1,2]. Z alergią na sezam często współistnieją również alergia na jajka czy nabiał, a także inne choroby o podłożu alergicznym, np. atopowe zapalenie skóry (AZS), astma, alergiczny nieżyt nosa [1]. Około 80% osób uczulonych to pacjenci z mnogimi alergiami pokarmowymi [1].

Bułki z sezamem

Alergia na sezam u dziecka

Alergia na sezam jest jedną z dziesięciu najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci [5]. Gdy wystąpi w dzieciństwie, zwykle utrzymuje się przez całe życie. Tylko u 20% do 30% dzieci uczulonych na sezam z czasem rozwija się tolerancja [1,6]. Alergia na sezam u dzieci jest zbadana lepiej niż u dorosłych [1].

Badania przeprowadzone w Izraelu pokazały, że u 76% pacjentów pediatrycznych reakcja alergiczna po spożyciu pokarmu zawierającego sezam po raz pierwszy wystąpiła do 2. roku życia [6]. Charakterystyczna dla tych dzieci była natychmiastowa reakcja na minimalną ilość sezamu [6]. Objawy w pierwszej kolejności widoczne były na skórze, a następnie wystąpiły dolegliwości ze układów oddechowego i pokarmowego [6]. Zaobserwowano też zmiany w zachowaniu, takie jak drażliwość i płacz.

W Polsce prowadzono badania dotyczące alergii na sezam i orzechy u dzieci w wieku od 4 do 36 miesięcy [7]. Naukowcy określili dokładny czas występowania objawów alergii na orzeszki ziemne, sezam i orzechy drzewne w ciągu pierwszych 3 lat życia u dzieci z grupy wysokiego ryzyka. Postawili hipotezę, że częstość występowania tego typu alergii u szczególnie narażonych dzieci w wieku do 6. miesiąca życia wynosi 5%, a do 2. roku życia osiąga 20% [7].

Przeczytaj jeszcze:

Diagnostyka i leczenie alergii na sezam

Alergię na sezam można potwierdzić:

  • doustną prowokacją pokarmową (pod nadzorem lekarza),
  • dodatnimi punktowymi testami skórnymi z alergenami sezamu,
  • dodatnim badaniem poziom swoistych IgE we krwi.

Osoby obarczone wysokim ryzykiem reakcji alergicznej na sezam powinny unikać kontaktu z tym alergenem i zawsze mieć ze sobą adrenalinę we wstrzykiwaczu. W przypadku wystąpienia objawów mogą stosować leki doraźne. Coraz bardziej obiecującą alternatywą staje się również odczulanie, czyli immunoterapia doustna. Choć immunoterapia sezamowa pozostaje wciąż w fazie badań, według doniesień naukowych w przyszłości może okazać się skuteczną formą terapii [1,4].

Aleksandra Lipiec

[1] Saf S., Borres M.P., Södergren E., Sesame allergy in children: New insights into diagnosis and management (2023). Pediatric Allergy and Immunology, 34(8), e14001. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37622261/

[2] Bartuzi Z., Błażowski Ł., Sezam (Sesamum indicum) (2023). Medycyna Praktyczna. Online: https://www.mp.pl/podrecznik/alergologia/chapter/B77.132.39.13.17.

[3] Adatia A., Clarke A.E., Yanishevsky Y., Ben-Shoshan M., Sesame allergy: current perspectives (2017). Journal of Asthma and Allergy, 10, 141–151. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28490893/

[4] Kaszuba M., Którzy pacjenci z alergią na sezam mają większą szansę na jej ustąpienie? (2021). Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/alergologia/streszczenia-badan/leczenie/285323,jacy-pacjenci-z-alergia-na-sezam-maja-wieksza-szanse-na-jej-ustapienie

[5] Sesame allergy common among children with food allergies (2019). National Institutes of Health. Online: https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/sesame-allergy-common-among-children-food-allergies

[6] Cohen A. i in., Sesame food allergy and sensitization in children: the natural history and long-term follow-up (2007). Online: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1399-3038.2006.00506.x

[7] Ryczaj K. i in., Development of peanut, sesame and tree nut allergy in Polish children at high risk of food allergy: a protocol for a cross-sectional study (2023). BMJ Open, 3(11), e074168. Online: https://bmjopen.bmj.com/content/bmjopen/13/11/e074168.full.pdf

[8] Kupryś-Lipińska I., Leczenie ratunkowe reakcji anafilaktycznych u dorosłych – podręczny przewodnik (2010). Medycyna po Dyplomie. Online: https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/161/original/Strony_od_MpD_2010_06-11.pdf?1467899032