Strefa Alergii | ABC Alergii
Alergia kontaktowa, jak sobie pomóc?

/ 5.

Do przeczytania w 9 minut
Czasami wystarczy krótkie dotknięcie, żeby na skórze pojawił się czerwony ślad, obrzęk czy grudki wypełnione płynem. W jaki jeszcze sposób może objawiać się alergia kontaktowa i które substancje uczulają nas najmocniej?

Alergia kontaktowa, czyli jaka?

Dotyczy  dorosłych, jak i dzieci. Szacuje się, że w  poszczególnych państwach Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych może na nią cierpieć od 12,5 nawet do 40,6 proc. osób[1]. Jest chorobą nabytą, wywołaną nadwrażliwością organizmu na substancje chemiczne o małej masie cząsteczkowej, czyli na tzw. hapteny. Bezpośredni kontakt z nimi powoduje zmiany skórne. Przy czym sam hapten nie jest szkodliwy dla organizmu, dopiero po wniknięciu do skóry i związaniu z obecnymi w niej białkami staje się alergenem i wywołuje obronną reakcję organizmu[2].

Alergia kontaktowa objawia się zmianami na skórze, najczęściej w miejscu zetknięcia z substancją uczulającą. Charakteryzuje się wystąpieniem grudek i pęcherzyków zlewających się w większe ogniska, rumieniem, łuszczeniem i swędzeniem. Zmiany rozwijają się zwykle w ciągu 24–48 godzin od kontaktu z alergenem. Z czasem mogą się także rozprzestrzeniać.

Co nas uczula?

Wystąpienie alergii kontaktowej w  dużym stopniu zależy od rozpowszechnienia danego czynnika w środowisku, miejsca zatrudnienia, sposobów wykonywania pracy, a nawet aktualnych trendów w modzie, np. kolczykowania ciała i noszenia określonej biżuterii.

Niekiedy uczulenie można zauważyć wśród osób pracujących w specyficznych warunkach. Mamy wówczas do czynienia z alergią pochodzenia zawodowego. Do grup podwyższonego ryzyka rozwoju tego typu alergii należą, między innymi:  fryzjerzy, personel sprzątający, pracownicy ochrony zdrowia, kucharze, budowlańcy, osoby zajmujące się obróbką metali.

Okazuje się, że katalog substancji, które mogą wywołać alergię kontaktową jest bardzo duży. Znajduje się w nim około 4000 substancji chemicznych. Natomiast do najczęściej uczulających należą: metale, środki konserwujące i substancje zapachowe[3].

Uwaga na metale

Wśród substancji wywołujących alergię kontaktową dużą rolę odgrywają metale. Wśród nich najczęściej uczulają: nikiel, kobalt, chrom i pallad. Zdarzają się także reakcje na złoto, aluminium czy rtęć[4].

  • Nikiel

Zajmuje od wielu lat czołowe miejsce na liście najczęstszych alergenów kontaktowych. Można go spotkać  w biżuterii, akcesoriach odzieżowych, zegarkach, monetach, sztućcach czy narzędziach. Wykorzystuje się go także w implantach medycznych czy aparatach ortodontycznych.
Alergia na nikiel częściej występuje u kobiet. Szacuje się, że w zależności od kraju około 10 proc. pań może być uczulona na ten metal. Natomiast w całej populacji nadwrażliwość na nikiel może dotyczyć od 4 do nawet 13 proc. ludzi[5].
Więcej o alergii na nikiel

  • Kobalt

Dodawany jest do stopów metali używanych w materiałach stomatologicznych, aparatach ortodontycznych, implantach ortopedycznych, biżuterii. Ponadto obecny jest w glinie, emaliach, cemencie, farbach do dekoracji ceramiki, żywicach poliestrowych a nawet paszach dla zwierząt. Zwykle alergia na kobalt łączy się z uczuleniem na nikiel u kobiet i na chrom u mężczyzn. W Europie szacuje się, że około 8 proc. mieszkańców jest uczulona na Teb metal[6].

  • Chrom

W postaci metalu uczula rzadko. Sytuacja zmienia się, gdy mamy do czynienia ze związkami chromu, które łatwo znaleźć w wyrobach ze skóry (ubraniach, obuwiu, dodatkach).  U osób uczulonych na chrom zmiany skórne występują zwykle na stopach i w miejscach stykania się wyrobów skórzanych ze skórą. Alergia na związki chromu, o ile nie zostanie prawidłowo zdiagnozowana, może być długotrwała i trudna do wyleczenia. [7]

  • Pallad

Miękki srebrzysto-biały metal można znaleźć w stopach wykorzystywanych w stomatologii, w wyrobach jubilerskich czy przy produkcji narzędzi chirurgicznych. Znalazł on także zastosowanie w telekomunikacji oraz przemyśle motoryzacyjnym. Pallad ten stosunkowo niedawno dołączył do listy alergenów, choć jak dowodzą naukowcy zajmuje czwarte miejsce wśród uczulających metali[8].  Badania wskazują także, że uczulenie na pallad występuje zwykle u osób z alergią na nikiel.

Konserwanty i substancje zapachowe

Mają za zadanie powstrzymywać rozwój pleśni i bakterii. Mowa o konserwantach, czyli o chemicznych substancjach dodawanych do kosmetyków, środków czystości, materiałów budowlanych i  wielu innych produktów. Oprócz swojej dobroczynnej funkcji mogą mieć również silne działanie uczulające. Naukowcy od lat prowadzą badania dotyczące wpływu kolejnych konserwantów na organizm człowieka i dowodzą ich właściwości uczulających[9].

Substancje zapachowe to lotne związki odznaczające się charakterystycznym, na ogół przyjemnym zapachem. Wykorzystywane są w przemyśle chemicznym i spożywczym. Obecnie stosuje się nawet 3 tys. różnych aromatów. Wśród nich uczula około stu[10]. Alergia na substancje zapachowe może objawiać się w formie zmian skórnych na twarzy, w okolicy uszu, pach i na rękach.

Jak diagnozuje się alergię kontaktową

Cały proces rozpoczyna się od wizyty u lekarza i dokładnego wywiadu medycznego. Lekarz zapyta o początek i przebieg choroby, potencjalne czynniki wywołujące i zaostrzające dolegliwości, schorzenia współistniejące czy przyjmowane leki. W przypadku alergii kontaktowej u osoby dorosłej padnie również pytanie o wykonywany zawód. Lekarz może również zapytać o sposób spędzania wolnego czasu. W następnej kolejności dokładnie obejrzy zmiany na skórze[11].

Kolejnym krokiem będzie przeprowadzenie dodatkowych badań, jeśli lekarz uzna, że objawy mogą wskazywać na alergię kontaktową. Aktualnie złotym standardem w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry są testy naskórkowe, zwane też płatkowymi. Wykonuje się je na górnej części pleców, czasami na zewnętrznej stronie rąk i ud. Lekarz przyklei na skórze plastry, na których zostały umieszczone wyciągi alergenowe. Na jednym jest najczęściej dziesięć rodzajów alergenów w postaci niewielkich kwadratów lub kółek[12].
Plaster musi pozostać na plecach pacjenta na 48 godzin. Jeśli w miejscu nałożenia ekstraktu nastąpi reakcja (rumień, grudki), wówczas alergia jest potwierdzona. W tym wypadku wynik sprawdza się kilkukrotnie, po 48, 72 i 96 godzinach.

Leczenie przez unikanie

Leczenie alergii kontaktowej opiera się na unikaniu stykania się z alergenem. Po wykonaniu testów i wykryciu uczulających substancji, powinno się je usunąć z otoczenia chorego. Niekiedy wskazanie ich nie jest jednak łatwe. Niektóre alergeny znajdujące się w środowisku pacjenta można wykrywać za pomocą testów chemicznych, na przykład nikiel, chrom, formaldehyd czy żywice.

W przypadku ostrych objawów, lekarz może przepisać specjalistyczne maści, emulsje i kremy. W alergii kontaktowej stosuje się także leki sterydowe, a w przypadku braku ich skuteczności również fototerapię za pomocą promieniowania ultrafioletowego[13].

[1] Beata Kręcisz (i wsp.), Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, Alergia (1) 2014
[2]  M. Czarnecka – Operacz, W. Pietrenko, Kontaktowe zapalnie skóry, Choroby Alergiczne, Termedia, 2019
[3] Beata Kręcisz (i wsp.), Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, Alergia (1) 2014
[4] M. Kieć – Świerczyńska, Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, Uczulenie na metale cz. 1, Alergia, (3) 2009
[5] K. Buczyłko, Nie tylko alergeny. Niekiel, Alergia, (04) 2014
[6] K. Buczyłko, Nie tylko alergeny IgE-zależne. Kobalt, Alergia, (04) 2018
[7] K. Buczyłko, Nie tylko alergeny. Chrom, Alergia, (04) 2017
[8] D. Chomiczewska, M. Kieć – Świerczyńska, B. Kręcisz, Profilatyka chorób zawodowych skóry, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, 2010
[9] D. Chomiczewska, M. Kieć – Świerczyńska, B. Kręcisz, Konserwanty jako istotne czynniki etiologiczne alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, Medycyna Pracy, 2015
[10] M. Kieć – Świerczyńska (i wsp.), Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, Alergia, (1) 2014
[11] J. Walusiak – Skorupa (red.), Profilaktyka alergii zawodowej, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, 2010
[12] R. Śpiewak, Praktyka wykonywania testów płatkowych w świetle aktualnych wytycznych, Wiadomości dermatologiczne, (3)2019.
[13] R. Śpiewak, Alergia kontaktowa diagnostyka i postępowanie, Alergia Astma Immunologia, 2007