Strefa Alergii | Trendy w alergii

Alergia zawodowa – to może przytrafić się również Tobie!

/ 5.

Data publikacji: 2023-09-27
Do przeczytania w 7 minut
Twój wymarzony lub wyuczony zawód może wiązać się z przykrą niespodzianką. I nie mamy tutaj na myśli skutków nietrafionego wyboru czy złego zaplanowania kariery zawodowej. Czy wiesz, że skóra, spojówki i układ oddechowy to idealne miejsca wnikania do organizmu alergenów obecnych w środowisku pracy? Sprawdź, czy grozi ci alergia zawodowa.

Czy alergia jest chorobą zawodową?

Schorzenie wywołane działaniem czynników szkodliwych związanych z wykonywaną pracą nazywamy chorobą zawodową. Zgodnie z definicją prawną, jest ona związana ze środowiskiem pracy lub może zostać wywołana sposobem jej wykonywania [1].
alergia zawodowa, pracownik leży na posadzce, kobieta dzwoni po karetkęChoroby alergiczne są również wymienione w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z obowiązującym obecnie rejestrem, do tego typu schorzeń związanych z alergią zaliczamy choroby:

  • układu oddechowego:

– astmę oskrzelową
– zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP)
– zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym
– alergiczny nieżyt nosa
– choroby płuc wywołane pyłem metali twardych (tj. kobalt, wolfram)

  • skóry:

– alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
– kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia
– pokrzywka kontaktowa
– fotodermatozy zawodowe
– alergiczne zapalenie spojówek
– ostre uogólnione reakcje alergiczne (w tym anafilaksja) [2].

Alergia zawodowa – jak ją rozpoznać?

Nie bez przyczyny alergia zyskała miano choroby cywilizacyjnej. To poważny problem, z którym zmagają się pacjenci oraz służba zdrowia. Coraz częstsze diagnozowanie chorób alergicznych kategoryzuje alergię jako „epidemię XXI wieku” [3].
Tuż obok takich schorzeń, przedstawiciele opieki zdrowotnej zmagają się z powszechnie występującą u pacjentów: otyłością, cukrzycą, depresją, chorobą niedokrwienną serca, nowotworami, a także przewlekłym stresem. Wszystkie wymienione powyżej choroby dotykają głównie społeczeństw wysoko rozwiniętych [4][5][6].
Statystyki dotyczące chorób alergicznych nie pozostawiają złudzeń. Możliwe obciążenie pracownika alergią zawodową również od dawna stało się faktem. Środowisko pracy, a także sposób jej wykonywania mogą być związane z podwyższonym ryzykiem narażenia na czynniki zagrożenia alergologicznego.

Jak w takim razie rozpoznaje się alergię zawodową? Zgodnie z art. 235 § 1 i 2 Kodeksu Pracy, w celu rozpoznania i stwierdzenia alergii zawodowej, pracownik, a kolejno pracodawca oraz lekarz (podmiot właściwy do rozpoznania choroby) zgłaszają podejrzenie wystąpienia niepokojących objawów u pracownika. Alergia zawodowa może zostać rozpoznana w okresie zatrudnienia, a także po zakończonym stosunku pracy [1].

Narażenie zawodowe w alergii

Narażenie zawodowe to pojęcie odnoszące się do czynników potencjalnie zagrażających zdrowiu w miejscu pracy. Wśród nich wyróżnia się m.in.:

  • czynniki chemiczne i fizyczne
  • biologiczne
  • czynniki o działaniu uczulającym (alergeny)
  • a także czynniki związane ze sposobem wykonywania pracy [7]

alergia zawodowa

Orzeczenie o rozpoznaniu alergii zawodowej specjalista wydaje na podstawie oceny narażenia zawodowego. To zadanie wiąże się ze sprawdzeniem czynników sprzyjających rozwojowi choroby. Trzeba przy tym pamiętać, że tylko schorzenia ujęte w rejestrze chorób zawodowych mogą zostać uznane za alergię zawodową.

W trybie 3-etapowego postępowania (podejrzenie, rozpoznanie, stwierdzenie) należy bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, przyczyniło się do rozwoju alergii zawodowej u pracownika [8].

Rodzaje alergenów zawodowych

Nie każdy pracownik jest lub będzie narażony na wystąpienie choroby zawodowej. Jednak warto tu również zachować czujność. Wprowadzanie nowych technologii, natężenie kontaktu z alergenami, styczność z substancjami drażniącymi, narzędzia pracy, surowce, a także użyte półprodukty i wyroby gotowe – to wszystko może przyczynić się do rozwoju alergii zawodowej.

Alergeny to cząsteczki antygenowe, które mogą wywołać w organizmie pracownika niepożądaną reakcję immunologiczną. Są obecne w różnych środowiskach zawodowych: fabrykach, przemyśle chemicznym, w budownictwie, rolnictwie, laboratoriach, a także w gabinetach lekarskich oraz kosmetologicznych.

Alergeny można klasyfikować uwzględniając ich masę cząsteczkową, lub sposób przedostania się czynnika uczulającego (wziewne oraz kontaktowe).

Alergeny – podział:

  • wielkocząsteczkowe – alergeny o dużej masie cząsteczkowej (HMW-A):

– białka zwierzęce (naskórek, białko jaja, a także białka moczu zwierząt), ich źródłem są: zwierzęta domowe, gryzonie, zwierzęta hodowlane, ptaki, jad owadów
– ryby oraz owoce morza (krewetki, kraby, ostrygi)
– pyły roślinne (mąka, pył lateksu gumy naturalnej, pył ziaren kawy czy pył liści tytoniu)
– mikroorganizmy, a także ich produkty (grzyby, roztocze zbożowe, enzymy obecne w mąkach, dodatkach piekarniczych i detergentach: alfa-amylaza, papaina, trypsyna, celulaza oraz alkalaza)
– antybiotyki

  • małocząsteczkowe – alergeny o małej masie cząsteczkowej (LMW-A):

– bezwodniki kwasów (produkcja żywi oraz barwników)
– pył metali (cynk, nikiel, chrom, wanad, kobalt, platyna, a także żelazo)
– izocyjaniany (masy plastyczne, lakiery samochodowe oraz produkcja obuwia)
– barwniki oraz wybielacze (tekstylia)
– środki do dezynfekcji (formaldehyd, a także chloramina)
– nadsiarczany i henna (farby do włosów) [9][10]

Alergia zawodowa – jakie ma skutki?

Kontakt z alergenami w miejscu pracy może przyczynić się do wystąpienia dokuczliwych dolegliwości takich jak: uporczywy kaszel, katar, łzawienie, a także świąd skóry. Skutkiem alergii zawodowej może być zarówno łagodny nieżyt nosa i wyprysk kontaktowy, jak i zwężenie dolnych dróg oddechowych. Długotrwała ekspozycja na alergeny zawodowe może przyczynić się również do znacznego pogorszenia stanu zdrowia.

W przypadku tego typu alergii pracownik może być także narażony na jej najniebezpieczniejszą formę, która jest związana z bezpośrednim narażeniem zdrowia i życia. Ryzyko anafilaksji o podłożu zawodowym może pojawić się w kontakcie z alergenami, których źródłem są: lateks gumy naturalnej, jad owadów błonkoskrzydłych, owoce morza, niektóre leki i środki do dezynfekcji, a także zwierzęta laboratoryjne [8].

Zawody podwyższonego ryzyka

Istnieje grupa zawodów charakteryzująca się wysokim wskaźnikiem alergizacji. Przedstawiciele tych profesji są również bardziej narażeni na alergię zawodową. Środowisko pracy, a także zakres prac może wywołać u pracownika niepożądane objawy alergii lub nasilić symptomy istniejącej, pozazawodowej alergii [9].

alergia zawodowa, rolnik na polu kukurydzy

Osoby, u których występują rodzinne predyspozycje i uczulenia, powinny unikać zatrudnienia w miejscach o szczególnie wysokim wskaźniku alergizacji. Do zawodów o podwyższonym ryzyku powstania alergicznych chorób zawodowych należą m.in.:

  • pracownicy przemysłu chemicznego oraz lakiernicy
  • osoby zatrudnione w przemyśle tworzyw sztucznych
  • pracownicy zakładów metalurgicznych, przetwórczych, galwanizerzy, a także spawacze
  • pracownicy przemysłu gumowego
  • osoby zatrudnione w branży budowlanej, płytkarze, lastrykarze, ślusarze, monterzy, mechanicy oraz pracownicy stoczni
  • ogrodnicy, floryści, plantatorzy i rolnicy
  • pracownicy służby zdrowia i personel pomocniczy, technicy dentystyczni, dentyści, ortopedzi, a także farmaceuci
  • laboranci, chemicy
  • pracownicy przemysłu włókienniczego
  • osoby zatrudnione w zakładach futrzarskich
  • piekarze, młynarze, cukiernicy, pracownicy przemysłu czekoladowego
  • weterynarze, hodowcy zwierząt
  • pracownicy pralni
  • pracownicy przemysłu kosmetycznego, perfumeryjnego, kosmetyczki, manikiurzystki
  • fryzjerzy [8][9][10].

Profilaktyka a alergia zawodowa

Stanowiska pracy cechujące się wyższym ryzykiem alergizacji powinny być odpowiednio zabezpieczone. Właściwa ocena ryzyka zawodowego na stanowisku o dużym potencjale alergenowym, to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy (przedsiębiorstwa).

Pracodawca powinien zadbać, m.in. o edukację i szkolenie pracowników, odpowiednią wentylację pomieszczeń, modyfikację procesów produkcji, a także zapewnienie środków ochrony indywidualnej. Z kolei pracownik powinien zastosować się do wymogów wskazanych na zajmowanym stanowisku np. używać masek ochronnych, rękawic czy okularów.

Pracodawca jest z kolei zobowiązany do stworzenia warunków ograniczających lub eliminujących możliwość przenikania czynników szkodliwych do organizmu pracownika. Natomiast ocena ryzyka zawodowego powinna być stale aktualizowana.

Ponadto prawidłowa profilaktyka obejmuje przeprowadzanie badań lekarskich: wstępnych (przed przystąpieniem pracownika do pracy), kontrolnych, a także okresowych. W przypadku pierwszych objawów alergii, pracownik powinien zostać odsunięty od wykonywanych czynności zwiększających ryzyko alergii zawodowej. Wszystkie czynności związane z procedurami BHP powinny być również odpowiednio wcześnie diagnozowane [11].

Agnieszka Reptowska

[1] Ustawa z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy: Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 – akt obowiązujący od 31.07.2023 r.: https://przepisy.gofin.pl/przepisy,4,9,9,212,,20230731,ustawa-z-dnia-26061974-r-kodeks-pracy1.html (dostęp: 02.09.2023 r.)

[2]  Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Wykaz chorób zawodowych: http://www.vademecumkadrowego.pl/artykul_narzedziowa,1300,0,21756,wykaz-chorob-zawodowych.html (dostęp: 02.09.2023 r.)

[3] Alergia – Epidemia XXI wieku: Programy zdrowotne; Na podstawie: Kieć-Świerczyńska M., Pałczyński C. [red.]: Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną? Poradnik dla osób z chorobami alergicznymi skóry i układu oddechowego. Instytut Medycyny Pracy, Łódź 2010: http://www.programyzdrowotne.pl/proramyprofilaktyczne/alergia/alergiaepidemia/Default.aspx (dostęp: 02.09.2023 r.)

[4] M. Hancková, T. Betáková; Pandemics of the 21st Century: The Risk Factor for Obese People; Viruses 2022, 14 (1), 25: https://doi.org/10.3390/v14010025 (dostęp: 02.09.2023 r.)

[5] HCA Healthcare Today; Stress, the “health epidemic of the 21st century”: https://hcahealthcaretoday.com/2019/04/30/stress-the-health-epidemic-of-the-21st-century/ (dostęp: 02.09.2023 r.)

[6] Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej; Cukrzyca – epidemia XXI wieku: https://ncez.pzh.gov.pl/dla-mediow/cukrzyca-epidemia-xxi-wieku/ (dostęp: 02.09.2023 r.)

[7] Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Postępowanie w sprawie chorób zawodowych: http://www.vademecumkadrowego.pl/artykul_narzedziowa,1300,0,21757,postepowanie-w-sprawie-chorob-zawodowych.html (dostęp: 02.09.2023 r.)

[8] A.M. Fala; Alergia, choroby alergiczne, astma Tom II, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2011

[9] K. Obtułowicz, Alergologia praktyczna; Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001 r.

[10] M. Wiszniewska, J. Walusiak-Skorupa, Choroby alergiczne związane z pracą; Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera, Łódź 2019 r.

[11] J. Walusiak-Skorupa, C. Pałczyński, Profilaktyka alergii zawodowej; Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera Łódź 2010 r.