Strefa Alergii | ABC Alergii

Czym jest stres oksydacyjny i co wspólnego ma z alergią?

/ 5.

Data publikacji: 2024-01-17
Do przeczytania w 4 minuty
Co powoduje, że się starzejemy? Winny temu jest m.in. stres oksydacyjny powiązany z wolnorodnikową teorią starzenia [2]. Ale zmarszczki i zwiotczenie skóry to niejedyne konsekwencje tego zjawiska. Stres oksydacyjny stał się przedmiotem pogłębionych badań wielu dziedzin medycyny. Udowodniono m.in. jego wpływ na powstawanie alergii, astmy i AZS.

Jak powstaje stres oksydacyjny?

W mechanizmie stresu oksydacyjnego kluczową rolę odgrywają wysoko reaktywne cząsteczki tlenu zwane wolnymi rodnikami, a w zasadzie ich nadprodukcja.

Do nadmiernego powstawania wolnych rodników przyczyniają się m.in.:

  • zanieczyszczenie powietrza,
  • palenie i wdychanie dymu papierosowego,
  • picie alkoholu,
  • przewlekły stres,
  • nadmierny wysiłek fizyczny,
  • błędy żywieniowe: mało przeciwutleniaczy w diecie (m.in. witamin A, C i E, cynku, selenu, flawonoidów [5]), nadmiar cukrów i niezdrowych tłuszczów (trans),
  • narażenie na działanie promieniowania (UV i jonizującego) oraz metali ciężkich (niklu, arsenu, kadmu, żelaza),
  • przyjmowanie niektórych leków, m.in. przeciwbólowych [7].

Wolne rodniki – we właściwych ilościach – są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórek. Ale kiedy powstają w nadmiarze, akumulują się w tkankach i zaczynają działać na organizm toksycznie. Gdy dochodzi do powstania dysproporcji między wolnymi rodnikami a równoważącymi je przeciwutleniaczami, antyoksydanty przestają skutecznie pełnić swoje funkcje [4]. W wyniku tego uszkadzają się ważne struktury komórkowe – białka, kwasy nukleinowe, lipidy, węglowodany [5]. Zaburzenie równowagi wolne rodniki–przeciwutleniacze to właśnie stres oksydacyjny.

Skrajnie wysoki poziom stresu oksydacyjnego może spowodować nawet śmierć komórek [4].

Wolne rodniki a choroby cywilizacyjne

Udowodniono, że stres oksydacyjny jest jednym z czynników zwiększających ryzyko występowania chorób neurodegeneracyjnych (takich jak choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane) [1,2,4].

Choroba Parkinsona może być powiązana ze stresem oksydacyjnym

Schorzenia te wiążą się z nieodwracalnym uszkodzeniem komórek nerwowych, mają charakter przewlekły i postępujący [1,2]. Innymi grupami chorób powiązanych ze stresem oksydacyjnym są m.in.:

  • choroby układu krążenia (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca),
  • choroby metaboliczne (cukrzyca, otyłość),
  • choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) [2,3,4].

Zjawisko stresu oksydacyjnego, który odgrywa ważną rolę w rozwoju i utrzymywaniu przewlekłego procesu zapalnego, wiąże się z powstawaniem alergii [4,6]. Przewlekły stan zapalny leży u podłoża atopowego zapalenia skóry, alergicznego nieżytu nosa oraz astmy oskrzelowej [4].

Co więcej, stres oksydacyjny – poprzez aktywację wielu mediatorów zapalnych – zaostrza przebieg astmy [4]. Dodatkowo badania naukowe potwierdziły, że mały udział antyoksydantów w diecie wiąże się ze zwiększoną częstością rozwoju tej choroby [4].

Jaką rolę stres oksydacyjny odgrywa w przebiegu reakcji alergicznej?

Istnieje jeszcze inne powiązanie stresu oksydacyjnego z alergią. Wiadomo, że zjawisko to powoduje przerwanie połączeń białkowych w nabłonku jelit [6]. Badania wskazują, że podobnie na jelita może działać stres psychologiczny, a nawet brak snu [9]. Wzrost przepuszczalności jelit zwiększa ekspozycję na alergeny, co jest istotną informacją dla osób z alergiami pokarmowymi [7].

Badanie przeprowadzone w Niderlandach wykazało, że wśród osób z alergią pokarmową 13% zgłosiło poważniejsze objawy związane z występowaniem jednego z następujących czynników: wysiłku fizycznego (10%), spożycia alkoholu (5%) i zażywania leków przeciwbólowych (0,6%) [8,9].

Stres oksydacyjny nasila objawy alergii pokarmowej

Wszystkie te czynniki leżą u podłoża mechanizmu powstawania stresu oksydacyjnego. Jednocześnie są tzw. kofaktorami reakcji alergicznych, które wzmacniają ich przebieg. Kofaktory odgrywają rolę w ok. 30% anafilaksji u dorosłych i 14–18,3% u dzieci [9]. Ich wpływ może sprawić, że dojdzie do reakcji, która nie wystąpiłaby bez udziału kofaktorów.

Aleksandra Lipiec

[1] Bojdo P., Gąsiorkiewicz B., Koczurkiewcz-Adamczyk P., Pękala E., Rola stresu oksydacyjnego w etiologii wybranych chorób cywilizacyjnych (2021). Farmacja Polska, 77(2), 111–120. Online: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/270493/koczurkiewicz-adamczyk_pekala_et-al_rola_stresu_oksydacyjnego_w_etiologii_wybranych_chorob_cywilizacyjnych_2021.pdf?sequence=1&isAllowed=y

[2] Jopkiewicz A., Stres oksydacyjny. Część I. Stres oksydacyjny jako czynnik rozwoju chorób cywilizacyjnych (2018). Medycyna Środowiskowa, 21(2), 48–52. Online: https://www.environmed.pl/pdf-112807-42579?filename=Stres%20oksydacyjnyCzesc.pdf

[3] Kloska M. i in., Stres oksydacyjny w etiopatogenezie nieswoistych chorób zapalnych jelit (2020). Postępy Biochemii, 66(2), 143–150. Online: https://postepybiochemii.ptbioch.edu.pl/index.php/PB/article/view/324/592

[4] Twardoch M., Lodwich M., Mazur B., Alergia a stres oksydacyjny (2016). Annales Academiae Medicae Silesiensis, 70, 15–23. Online: https://annales.sum.edu.pl/pdf-50546-3985?filename=Alergia%20a%20stres.pdf

[5] Wnęk D., Antyoksydanty – rola, podział i właściwości. Medycyna Praktyczna. Online: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/331612,antyoksydanty-rola-podzial-i-wlasciwosci

[6] Ukleja-Sokołowska N., Patomechanizm alergii indukowanej przez kofaktory – co wiemy obecnie (2019). Alergia, 2, 37–40. Online: http://alergia.org.pl/wp-content/uploads/2019/09/8_2_2019.pdf

[7] Wnęk D., Stres oksydacyjny (2023). Medycyna Praktyczna. Online: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/334582,stres-oksydacyjny

[8] Versluis A. i in., Cofactors in allergic reactions to food: physical exercise and alcohol are the most important (2016). Immunity, Inflammation and Disease, 4(4): 392–400. Online: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5134724/

[9] Shin M., Food allergies and food-induced anaphylaxis: role of cofactors (2021). Clinical and Experimental Pediatrics, 64(8): 393–399. Online: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8342881/