Alergia na migdały, czyli komu i jak może zaszkodzić marcepan - Strefa Alergii
Strefa Alergii | ABC Alergii

Alergia na migdały, czyli komu i jak może zaszkodzić marcepan

/ 5.

Do przeczytania w 6 minut
Alergia na migdały towarzyszy często alergiom na inne orzechy, np. laskowe i ziemne. Może wywołać nie tylko objawy w obrębie jamy ustnej (OAS) czy problemy żołądkowo-jelitowe, ale też nieżyt nosa. Alergeny zawarte w migdałach wykazują dużą reaktywność krzyżową. Co jeszcze warto o nich wiedzieć? Zbieramy najważniejsze informacje.

Migdały – zdrowe, lecz niebezpieczne dla alergika

Owoce drzew orzechowych i nasiona pestkowców uznaje się za istotne elementy zdrowej, zbilansowanej diety. Są bogate m.in. w fitosterole, które obniżającą stężenie cholesterolu we krwi. Włączenie orzechów do jadłospisu może pomóc np. w zmniejszeniu ryzyka występowania chorób układu krążenia [3,4]. Migdały są nasionami pestkowca – migdałowca zwyczajnego (Prunus dulcis) [5,6] – zaliczanymi do szerokiej grupy orzechów drzewnych. Migdałowiec należy do tej samej rodziny (Rosaceae) co drzewo pistacjowe.

Alergia na migdały może towarzyszyć alergiom na inne orzechy

Migdały stanowią bardzo dobre źródło białka roślinnego, wapnia i błonnika pokarmowego. Wśród orzechów przodują jako źródło tryptofanu niezbędnego do produkcji jednego z najważniejszych neuroprzekaźników – serotoniny. Zawierają też najwięcej witaminy B2 (ryboflawiny) i witaminy B9 (folianów) [4].

Niestety, orzechy – a więc i migdały – należą do głównych źródeł alergenów pokarmowych. Zostały włączone do tzw. wielkiej ósemki, czyli produktów, które odpowiadają za około 90% reakcji alergicznych na żywność [2]. Alergia na orzechy jest główną przyczyną śmiertelnych reakcji anafilaktycznych (za około 20% wszystkich anafilaksji odpowiadają orzeszki ziemne) [6,7].

Amerykańska organizacja FAAN (Food Allergy and Anaphylaxis Network) podała, że osoby reagujące na migdały stanowią 15% wszystkich alergików wrażliwych na orzechy drzew (w USA) [3]. W tej grupie najwięcej jest osób z alergią na orzechy włoskie (34%) i orzechy nerkowca (20%). Przy czym należy pamiętać, że orzechami drzew nie są orzechy arachidowe (ziemne).

Z punktu widzenia epidemiologicznego alergia na migdały zajmuje czwarte miejsce pod względem częstości występowania wśród alergii na orzechy (każdego rodzaju) [1]. Nie została jednak kompleksowo opisana w literaturze naukowej [1,9].

Jak objawia się alergia na migdały?

Alergia na migdały może wiązać się z różnymi reakcjami – od łagodnych po ciężkie. Należą do nich:

  • zespół alergii jamy ustnej (OAS), czyli zespół pyłkowo-pokarmowy (np. brzozowo-jabłkowo-orzechowy u osób uczulonych na pyłki brzozy) [1,8]. OAS manifestuje się najczęściej łagodnymi objawami ze strony jamy ustnej (świądem, obrzękiem warg i języka). W rzadkich przypadkach może jednak prowadzić do anafilaksji [8],
  • alergiczny nieżyt nosa,
  • dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
  • atopowe zapalenie skóry [1].

Ból brzucha może być objawem alergii na migdały

Alergia na orzechy, w tym migdały, najczęściej zaczyna się w okresie dzieciństwa i – w przeciwieństwie do innych alergii pokarmowych – rzadko zanika. Ma charakter trwały, a czasem ciężki i zagrażający życiu [1].

Przeczytaj także:

Alergia na migdały a reakcje krzyżowe

Migdały są zazwyczaj zjadane na surowo lub w postaci prażonej. Często występują w składzie produktów spożywczych, zwłaszcza ciast, pralin i innych słodkich przekąsek, likierów, ale także pieczywa, np. indyjskiego chlebka naan [11]. Są głównym składnikiem marcepanu oraz niektórych produktów wegańskich i bezglutenowych (mleka migdałowego, mąki migdałowej). Zalicza się je do tzw. alergenów utajonych (np. cukierki zawierające migdały i niezawierające ich są produkowane przy użyciu tych samych maszyn) [3,10].

Objawy alergii na migdały mogą wystąpić po wypiciu mleka migdałowego

Ekstrakty i oleje z migdałów mogą znaleźć się również w produktach kosmetycznych, takich jak kremy, mydła, szampony, odżywki do włosów i olejki do masażu [11].

Do białek alergizujących w migdałach należą:

  • Pru du 1,
  • Pru du 2,
  • Pru du 3,
  • Pru du 4,
  • Pru du 5,
  • Pru du 6,
  • Pru du 8,
  • Pru du 10 [1,3].

Część z tych białek może reagować krzyżowo. Na przykład z białkami występującymi w orzechach włoskich, orzechach laskowych, nasionach słonecznika, orzeszkach ziemnych, brzoskwiniach, wiśniach, czereśniach, jabłkach [1,3].

Alergen Pru du 2 należy do tej samej grupy białek co naczelny alergen orzeszków ziemnych – Ara h 2. Z kolei Pru du 3 (LTP) ma bardzo podobną sekwencję (94%) do LTP moreli (Prup 3) [3]. Jest to białko najbardziej predysponowane do wykazywania reaktywności krzyżowej [1].

Za główny alergen migdałów – ze względu na obecność swoistych przeciwciał IgE u 50% osób uczulonych – uważa się Pru du 5 [1]. Jednak jak dotąd najlepiej zbadany został alergen Pru du 6, powiązany z występowaniem ciężkich reakcji alergicznych. Wykazuje on dużą odporność na obróbkę cieplną [1].

Reagujące krzyżowo migdały mogą więc niespodziewane powodować objawy alergii u osób uczulonych na inne orzechy. Reaktywność na wiele orzechów drzew dotyczy nawet jednej trzeciej alergików (37%) [6]. Dlatego kiedy u pacjenta zostanie zdiagnozowana alergia na dany orzech, często zaleca się unikanie spożycia całej grupy [1].

Migdały – słodkie czy gorzkie?

Istotne w kontekście zagrożeń wynikających ze spożycia migdałów jest również to, że występują one w dwóch odmianach: słodkiej i gorzkiej. Odmiany te zewnętrznie są do siebie podobne, lecz różnią się pod względem składu chemicznego.

Gorzkie migdały – w przeciwieństwie do słodkich (jedynych jadalnych na surowo) – zawierają dużo amigdaliny rozkładanej w organizmie do trującego cyjanowodoru [3,4]. Cyjanowodór może doprowadzić do śmierci nawet u dorosłego człowieka. Jednak dzięki moczeniu migdałów przez kilka godzin w ciepłej wodzie – a także prażeniu ich – dochodzi do istotnego zmniejszenia zawartości tej substancji [4].

Aleksandra Lipiec

[1] Bezerra M., Ribeiro M., Igrejas G., An Updated Overview of Almond Allergens (2021). Nutrients, 27, 13(8), 2578 – 2596. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34444737/

[2] Wróblewska B., Wielka ósemka alergenów pokarmowych (2002). Alergia, 4(15), 1–7.

[3] Kuźmiński A., Przybyszewski M., Przybyszewska J., Ukleja-Sokołowska N., Pałgan K., Bartuzi Z., Tree nut allergy (2021). Advances in Dermatology and Allergology, 38(4), 544–549. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34658691/

[4] Goluch Z., Haraf G., Lis S., Znaczenie orzechów w diecie człowieka (2019). Nauki Inżynierskie i Technologie, 4(35), 9–27. Online: https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-a0250b19-c1b5-4f05-a98d-8060b3c2e410/c/111044_Znaczenie_orzechow_w_diecie_cz_owieka.pdf

[5] Karczmarczuk R., Migdałowiec zwyczajny oraz trójklapowy (2013). Wszechświat, 114(4 ̶ 6), 97–101. Online: http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-970b2d2d-c54a-4738-a60e-2c81df784dcf

[6] Lomas J.M, Järvinen K.M., Managing nut-induced anaphylaxis: challenges and solutions (2015). Journal of Asthma and Allergy, 8, 115–123. Online: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4631427/

[7] Gawryjołek J., Krogulska A., Alergia na orzeszki ziemne – epidemiologia, patomechanizm, czynniki ryzyka, drogi ekspozycji, objawy i rokowanie (2022). Alergologia Polska, 3(9), 150–159. Online: https://www.termedia.pl/Alergia-na-orzeszki-ziemne-epidemiologia-patomechanizm-czynniki-ryzyka-drogi-ekspozycji-objawy-i-rokowanie,123,47744,1,0.html

[8] Jutel M., Zespół alergii jamy ustnej (2012). Medycyna Praktyczna. Online: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/lista/62554,zespol-alergii-jamy-ustnej

[9] Marsteller N.L, Morphew T.L., Randhawa I.S., Demographic, clinical and diagnostic correlation of almond allergy in a cohort of nut allergy patients (2021). Food and Agricultural Immunology, 32(1), 460–470. Online: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09540105.2021.1955831

[10] Rudzki E., Alergia pokarmowa Część III – Orzechy (2006). Postępy Dermatologii Alergologii, XXIII(2), 79–83. Online: https://www.termedia.pl/Journal/-7/pdf-5937-1?filename=wstepniak.pdf

[11] Peanut allergy and tree nut allergy (2023). Anaphylaxis UK. Online: https://www.anaphylaxis.org.uk/wp-content/uploads/2022/10/Peanuts-and-tree-nuts-V10.pdf