Dlaczego dynia jest wartościowym produktem w diecie człowieka?
Dynia należy do dużej rodziny roślin Cucurbitaceae, znanych jako dyniowate. W skład tej rodziny wchodzą różne odmiany dyni, ogórki, cukinie, arbuzy i melony. Dynie są znane na całym świecie jako warzywa szeroko wykorzystywane w kuchni. Można z nich stworzyć rozgrzewające zupy krem, upiec ciasto, przygotować frytki lub inne dania.
- Ze względu na dużą zawartość β-karotenu, znakomicie uzupełniają nasz jadłospis w witaminę A. To ważne zwłaszcza u osób będących na diecie eliminacyjnej w alergii na jajo kurze, gdzie ograniczeniu żywieniowemu podlega żółtko.
- Dodatkowo, jedząc dynię dostarczamy organizmowi wapń, witaminę E oraz witaminy z grupy B. Dynia jest również źródłem błonnika, który zapobiega zaparciom. Jest także warzywem o stosunkowo małej kaloryczności, z czego ucieszą się osoby pragnące zmniejszyć swoją masę ciała.
- Niektóre badania dowodzą, iż spożycie dyni wykazuje pewne działanie stymulujące w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Może stanowić pomoc w przypadku problemów z zawrotami głowy.
- Pestki dyni również zawierają wiele cennych składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Obfitują w potas, magnez, żelazo, witaminę E oraz witaminy z grupy B. Dodatkowo uzupełniają naszą dietę w prozdrowotne jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które wykazują działanie przeciwzapalne [1,2].
Alergia na dynię – miąższ
Objawy alergii po spożyciu dyni mogą pojawić się zarówno po zjedzeniu miąższu, jak i pestek wraz z olejem z nich tłoczonym.
- Reakcje alergiczne po spożyciu miąższu dyni są dobrze znane medycynie, natomiast cięższe symptomy są słabo udokumentowane. Istnieją opisy jedynie kilku takich przypadków. W literaturze można spotkać się z opisem cięższych objawów alergicznych u kobiety, która zjadła zupę krem z dyni. Dostępny jest też opis przypadku 2,5 letniego chłopca, który prezentował cięższe objawy kliniczne po spożyciu tego samego dania.
- Główny alergen miąższu dyni nie został jeszcze sklasyfikowany. Jednakże w badaniach przeprowadzonych u pierwszej pacjentki wykazano reaktywność krzyżową występującą między miąższem dyni, a miąższem ogórka, cukinii, arbuza i melona. Co to może oznaczać w praktyce? Osoba wykazująca objawy alergii po zjedzeniu dyni może czuć te same symptomy po spożyciu wyżej wymienionych warzyw i owoców [3,4].
Alergia na dynię – pestyki
Odmienną kwestią jest alergia na pestki dyni.
- Jedną z grup pacjentów narażonych na objawy alergii po ich spożyciu są osoby z alergią na pyłki drzew i traw. Białkami odpowiadającymi za tę reakcję są profiliny, dość szeroko rozpowszechnione w świecie roślin.
- Osoby ze stwierdzoną alergią na to białko, mogą odczuwać objawy po spożyciu pestek dyni oraz innych warzyw i owoców. Warto również zaznaczyć, że taka reakcja dotyczy przede wszystkim warzyw nie poddanych działaniu wysokiej temperatury [5].
- Możliwe reakcje alergiczne zazwyczaj ograniczają się jedynie do objawów związanych z zespołem alergii jamy ustnej. Dzieje się tak, ponieważ profiliny są wrażliwe na działanie enzymów trawiennych. Zespół ten charakteryzuje się świądem i obrzękiem warg (szczególnie dolnej wargi), świądem i obrzękiem jamy ustnej, gardła oraz krtani. Czasem może pojawić się świąd i uczucie zatkania uszu.
- Objawy ogólnoustrojowe są bardzo rzadko spotykane, ale są możliwe [6]. Białka odpowiadające za reakcję krzyżową pomiędzy pyłkami a pestkami dyni są wrażliwe na wysoką temperaturę. Oznacza to, że gotowanie lub pieczenie pestek dyni powinno sprawić, iż stracą one swoją zdolność do wywołania reakcji alergicznej [5].
Kolejną grupą pacjentów mogących odczuwać objawy alergii po spożyciu pestek dyni są pacjenci z alergią na białka zapasowe nasion. Białka te są obecne:
- w orzechach drzewnych,
- orzechach arachidowych,
- soi,
- w wielu nasionach.
Wykazują między sobą pewien stopień reaktywności krzyżowej. Cechuje je duża odporność na działanie enzymów trawiennych oraz wysokiej temperatury. Natomiast reakcje alergiczne wywołane spożyciem pestek dyni mogą być ciężkie i ogólnoustrojowe.
Reakcja na pestki dyni nie przekreśla możliwości spożywania jej miąższu. W literaturze opisane są przypadki objawów alergii po spożyciu pestek z jednoczesnym brakiem objawów po zjedzeniu miąższu dyni [7,8].
Gdzie mogą być ukryte pestki dyni?
Często zdarza się, że pestki dyni są jednym ze składników pieczywa. Jeśli dokonujemy zakupów w piekarni, to należy dokładnie wypytać sprzedawcę o skład takiego wypieku. Natomiast, jeśli robimy zakupy w supermarkecie, to należy zwrócić uwagę na informacje ze składem danego produktu.
Dodatkowo pestki dyni można znaleźć, między innymi:
- w gotowych płatkach owsianych,
- pastach do pieczywa,
- sosach do makaronów,
- gotowych mieszankach do wypieku chleba,
- gotowych sałatkach.
Ciekawostką jest fakt, iż możliwe jest nabycie uczulenia drogą wziewną u wędkarzy. Mąka z pestek dyni jest składnikiem używanych przez nich jako przynęta do łowienia ryb. Stąd w wyniku częstego kontaktu, po pewnym czasie, może rozwinąć się u nich alergia pokarmowa na pestki [9].
Kolejnym źródłem narażenia są oleje z pestek dyni. W ich przypadku należy uważać na gotowe dressingi, oleje do masażu oraz na kosmetyki. Szczególnie ważne jest sprawdzanie składu kosmetyków, ponieważ obecnie obserwuje się silny trend naturalnej pielęgnacji, w związku z czym w wielu kosmetykach można spotkać olej z pestek dyni. U predysponowanych osób po kontakcie z takim kosmetykiem może pojawić się odczyn alergiczny w obrębie skóry [10].
Masz alergię na dynię? Sprawdź czym ją zastąpić
Do tego zadania doskonale nadaje się marchew oraz batat, których kolor i konsystencja po ugotowaniu lub upieczeniu są bardzo podobne do miąższu dyni. Dodatkowo oba warzywa wyróżniają się sporą zawartością β-karotenu, więc w przypadku eliminacji żółtka jaja i miąższu dyni w diecie, mogą z powodzeniem pokryć zapotrzebowanie na witaminę A [1].
Rozpoznanie i postępowanie w alergii na dynię
Złotym standardem rozpoznania alergii pokarmowej jest próba prowokacji przeprowadzona pod nadzorem lekarza. Ma ona na celu potwierdzenie lub wykluczenie związku pomiędzy objawami a spożytym pokarmem i wdrożenie odpowiednich zaleceń. Każdą próbę prowokacji poprzedza okres około 4 tygodniowej eliminacji pokarmu, którego celem jest złagodzenie dotychczasowych objawów.
W przypadku potwierdzenia alergii, stosuje się dietę eliminacyjną z wyłączeniem miąższu i/lub pestek dyni. Pomocne mogą okazać się punktowe testy skórne oraz pomiary stężenia specyficznych przeciwciał IgE. Wobec białek zapasowych nasion i profilin jest możliwe oznaczenie specyficznych IgE, niestety w kontekście miąższu dyni wykonanie takiego badania nie jest możliwe.
Po ściśle określonym czasie eliminacji szkodliwego pokarmu z diety, dokonuje się ponownej prowokacji również pod nadzorem lekarskim w celu określenia stopnia nabywania tolerancji na eliminowany pokarm. Jest to potrzebne, aby nie narażać pacjenta na zbyt długie wykluczenie danego składnika diety [11]. W alergii na białka zapasowe nasion trudniej jest rozwinąć tolerancję poprzez dietę eliminacyjną, jednak nie jest to całkowicie niemożliwe [12].
_______________
Aktualizacja 08.09.2025
Publikacja 29.10.2021
