Strefa Alergii | ABC Alergii

Alergia na cytrusy

/ 5.

Data publikacji: 2023-09-07
Do przeczytania w 5 minut
Cytrusy to owoce najczęściej spożywane na świecie. Przypisuje się im działanie przeciwzapalne, w tym przeciwwirusowe, a nawet przeciwnowotworowe. Są także źródłem wielu witamin i minerałów. Jednocześnie, u około 10% osób ze skazą uczuleniową, mogą powodować alergię pokarmową, skórną i oddechową, wyjątkowo wstrząs anafilaktyczny [1].

alergia na cytrusy

„Cytrusowe” zapalenie alergiczne obejmuje różne mechanizmy immunologiczne. Wiąże się z reakcjami krzyżowymi wobec wspólnych alergenów warzyw, ziół, orzechów i innych owoców w ich miąższu, skórce czy pestkach [2]. Może także występować w związku z haptenami olejków eterycznych [3,4] oraz z innymi zagrożeniami (pleśnie).

Natychmiastowa alergia na cytrusy

We własnych, jeszcze nie publikowanych, badaniach w Centrum Alergologii w Łodzi dr n. med. Jadwiga Antoniak stwierdziła wśród 52 dzieci z objawami alergii pyłkowej i/lub atopowego zapalenia skóry częste występowanie uczulenia na owoce: kiwi 9,6%; banan 7,6%; cytrusy 9,6% (w tym: pomarańcze 5,8% i mandarynki 3,8%). Warto dodać, że uczulające peptydy przeciwdrobnoustrojowe (AMP) są wrodzonym mechanizmem odporności. Chroni on organizmy roślin i zwierząt przed czynnikami chorobotwórczymi. U roślin AMP odgrywają szczególnie ważną rolę w odporności wrodzonej, ponieważ organizmy te nie produkują obronnych białych krwinek. Ważne w cytrusach są odporne na działanie temperatury i enzymów niespecyficzne proteiny wiążące lipidy (nsLTP). Natomiast pozostałe alergeny występujące w pomarańczach lub cytrynach to:

  • profiliny, które wywołują często reakcje krzyżowe z pyłkami roślin, ale łatwo ulegają rozpadowi podczas gotowania,
  • germino podobne białka obronne,
  • białka zależne od czynnika wzrostu i rozwoju – gibereliny [2].

Z powodu pojawiania się podobnych białek ochronnych dla roślin a szkodliwych dla alergików obserwujemy reakcje krzyżowe pomiędzy cytrusami a brzoskwinią i pyłkiem traw. Dodatkowo pomarańcza reaguje krzyżowo z cyprysem i oliwą. Szczególnie powinny uważać przy spożywaniu pomarańczy i ich nasion osoby z alergią na orzechy nerkowca i orzeszki ziemne. Dla nich spożycie wyciskanego soku z rozgniecionymi pestkami pomarańczy może skończyć się silną reakcją uczuleniową [1].

Podkreślmy: osoby uczulone na owoce cytrusowe powinny szczególnie uważać na pestki, bo mogą w nich być oporne na gotowanie i trawienie w żołądku i białka transportowe i zapasowe roślin.

Niektóre alergizujące białka jak nsLTP ulokowane są w skórce cytrusów, stąd reakcje przy kontakcie z owocem, a brak reakcji alergicznych po spożyciu ich miąższu. Z drugiej strony nsLTP są termostabilne i taki owoc ze skórką, nawet długo pieczony w wysokiej temperaturze, nadal będzie wywoływał objawy alergii [2].

Opóźniona alergia na cytrusy

alergia na cytrusy

Uczulające związki chemiczne obecne w cytrusach (zwane haptenami) powodują kontaktowe zapalenie skóry [4], które bywa niekiedy błędnie uznawane za atopowe zapalenie skóry. Reakcje alergiczne mogą wywoływać konkretne substancje zapachowe takie jak:

  • hydroksycytronellal,
  • cytral
  • limonen (główny zapach występujący w skórkach cytrusów).

Hydroksycytronellal występuje w olejku lawendowym, pomarańczowym, geranium i trawie cytrynowej. Cytral w olejku pomarańczowym, cytrynowym i z melisy lekarskiej. Cytronelol, w olejku cytrynowym, różanym, z melisy lekarskiej, pomarańczowym, czyli w kosmetykach organicznych [4]. Limonen w olejku kminkowym i pomarańczowym oraz eukaliptusowym. Cząstka limonenu cytryny stanowi lustrzane odbicie limonenu pomarańczy co sprawia, że cytryna pachnie dokładnie odwrotnie do pomarańczy [5].

Istnieją też hapteny odpowiedzialne za reakcje fototoksyczne (skóra nie reaguje na sam hapten, lecz dopiero nad wpływem słońca) i należące do rodzin kumaryn i furokumaryn [6]. Skądinąd są to miłe rodakom zapachy traw w sianie czy żubrówce. Objawem alergii na kolejny hapten- cytronelol jest alergiczny wyprysk kontaktowy powietrznopochodny. Olejek ten zjedzony w aromatycznych pokarmach może wywołać zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i gardła albo wyprysk rozsiany na skórze całego ciała, kiedyś nazywany „typu id”. Częstość alergii na cytronelol: 0,5% chorych zakwalifikowanych do testów płatkowych z powodu przewlekłego, nawracającego wyprysku [4].

Rozpoznawanie alergii na cytrusy

Klasycznym sposobem ustalania alergii natychmiastowej na białka i peptydy cytrusów było i pozostaje nadal oznaczenie przeciwciał E w surowicy krwi wobec wyciągów f33- pomarańczy (nowa nazwa Cit s) czy też dla f302-mandarynki. Nadal nie możemy określić wielu faktycznie uczulających, obecnych w nich białek i peptydów, które wymieniono wcześniej. W uzasadnionych przypadkach wykonuje się za to komercyjne i naturalne (natywne) punktowe testy skórne z wyciągami tych owoców, pyłkami roślin reagujących krzyżowo oraz pleśniami. Wykazano bowiem, że u niektórych pacjentów przyczyną reakcji alergicznych są także molekuły pleśni, głównie z rodzaju Penicyllium.

W diagnostyce opóźnionej alergii na cytrusy Hydroxycytronellal znajduje się w zestawie testowym „Mieszanka zapachowa I”, (balsamy, perfumy, mydła). Natomiast cytral i cytronelol znajdują się w „Mieszance zapachowej II”. Jeśli test płatkowy okaże się dodatni, należy unikać tych substancji także w kosmetykach [3,4]. Ustalona dotychczas częstość pozytywnych reakcji na cytral, geraniol łącznie wynosiła ponad 4 % u kolejnych pacjentów z zapaleniem skóry [5].

Wnioski: Chorzy z alergią na cytrusy powinni oczekiwać zbadania zarówno alergii natychmiastowej jak i opóźnionej, aby w pełni zapobiec objawom swej choroby przez unikanie jej przyczyn, a nie tylko leki, oczywiście niezbędne w nagłych zaostrzeniach.

 ___________________________

 Kontakt z autorem: buczylko@centrum-alergologii.lodz.pl

Więcej o diagnostyce alergii przeczytasz TUTAJ:

 

  1. Karczewska M, O’Sullivan D, Somerville C. Cosensitzation to orange seed and cashew nut. Allergy Asthma Immunol. 2011 Sep;107(3):282-3
  2. Wawrzeńczyk A, K. Napiórkowska- Baran K, Wawrzeńczyk A i in. Panalergeny – źródło alergii pokarmowej, Alergia Astma Immunologia 2019, 24 (4): 164-169.
  3. Czarnobilska E, Doryńska A, Kieć-Świerczyńska M, i wsp. Alergia kontaktowa i alergiczny wyprysk kontaktowy, MEDITON Łódź 2015, 41-43
  4. Śpiewak R. Food-provoked eczema: A hypothesis on the possible role of systemic contact allergy to haptens present in both cosmetics and foods. Estetol Med Kosmetol 2011; 1 (1): 35-40.
  5. Hagvall L, Bruze M, Engfeldt M, Isaksson M et al. Contact allergy to citral and its constituent’s geranial and neral, coupled with reactions to the prehapten and prohapten geraniol. Contact Dermatitis. 2020 Jan;82(1):31-38 doi: 10.1111/cod.13404.
  6. Alessandrello C, Gammeri L, Sanfilippo S et al. A spotlight on lime: a review about adverse reactions and clinical manifestations due to Citrus aurantiifolia. Clin Mol Allergy 2021 Jul 24;19(1):12. doi: 10.1186/s12948-021-00152-x