Alergia na złoto. Czy złota biżuteria może uczulać? - Strefa Alergii
Strefa Alergii | ABC Alergii

Alergia na złoto. Czy złota biżuteria może uczulać?

/ 5.

Do przeczytania w 6 minut
Biżuteria często bywa przyczyną wyprysku kontaktowego. Ale czy można mieć alergię na złoto? Ten najszlachetniejszy z kruszców, używany od tysięcy lat, uchodzi za przyjazny alergikom, którzy reagują wysypką na nikiel czy kobalt. Powszechnie uznaje się, że jest obojętny dla zdrowia człowieka w kontakcie ze skórą. Co na ten temat mówią badania naukowe?

Złoto w jubilerstwie, kosmetyce, farmacji i przemyśle spożywczym

Złoto jest wysoko cenionym kruszcem, który już od czasów starożytnych służy manifestowaniu splendoru i bogactwa [1]. Wiele odniesień do złota – jako symbolu bogactwa ziemskiego – znajdujemy w Biblii. Ów szlachetny metal występuje tam m.in. jako jeden z darów przyniesionych nowo narodzonemu Dzieciątku przez Trzech Króli.

złote pierścionki

Złoto jest nie tylko środkiem płatniczym, materiałem zdobniczym i surowcem jubilerskim. Odgrywa też znaczącą rolę w przemyśle, m.in. elektronicznym (budowa kondensatorów, elektrod, kabli) oraz spożywczym (ciasta, alkohole, czekolady z płatkami złota) [1,2,3]. Ze złota wykonuje się np.:

  • implanty stosowane np. w stomatologii i mikrochirurgii,
  • złote obciążniki wszczepiane w powieki przy ich niedomykalności,
  • protezy naczyniowe (stenty) dla pacjentów z chorobą niedokrwienną serca [1,6].

Poza tym złoto jest składnikiem wielu leków i kosmetyków. Nanozłoto (powstające przez redukcję soli złota) występuje w preparatach wykorzystywanych w zabiegach pielęgnacyjnych i przeciwstarzeniowych [4]. Natomiast złoto koloidalne to bardzo dobry nośnik substancji – uławia ich transport do docelowych komórek ciała [1].

Metal ten znalazł szerokie zastosowanie w medycynie: od technik badawczych przez diagnostykę medyczną i inżynierię genetyczną aż po terapię różnych schorzeń. Złoto wykorzystuje się w leczeniu m.in. nowotworów, reumatoidalnego zapalenia stawów, półpaśca, ostrej postaci astmy [1]. Obecnie trwają badania nad zastosowaniem go w terapii osób zakażonych wirusem HIV [1].

Czy można mieć alergię na złoto? Fakty i wątpliwości

Rola złota w powstawaniu alergii kontaktowej nie została jeszcze dokładnie zbadana, podobnie zresztą jak mechanizm interakcji tego metalu ze skórą [5]. Temat alergii na złoto jest kontrowersyjny.

Niektórzy badacze podkreślają, że złoto może wywołać wyprysk kontaktowy tylko w określonych warunkach klinicznych – gdy dojdzie do jonizacji [5,7]. Metal ulega wówczas przekształceniu w postać rozpuszczalną przez aminokwasy znajdujące się w płynach ustrojowych takich jak pot. Dopiero wtedy może być wchłaniany przez skórę. Złoto metaliczne jest jednak trudne do rozpuszczenia, więc ilość uwolnionego złota rzadko bywa wystarczająca do wywołania reakcji alergicznej [5].

Kobieta ogląda złoty łańcuszek u jubilera

Zanim stwierdzono, że złoto w wyrobach biżuteryjnych może uczulać, znane były przypadki nietolerancji leków, które zawierają ów pierwiastek [6]. Z biegiem czasu coraz więcej osób zgłaszało pojawianie się zmian skórnych po kontakcie ze złotymi kolczykami i pierścionkami. Obecnie wiadomo, że większość osób ze stwierdzoną alergią na złoto to kobiety – prawdopodobnie dlatego, że częściej niż mężczyźni używają biżuterii [5].

Występują także przypadki nadwrażliwości u pacjentów z uzupełnieniami stomatologicznym na złocie [6]. Ponadto udowodniono, że alergia kontaktowa na złoto często dotyczy pacjentów ze stentami. Stenty pokryte złotem uwalniają jony do otaczających tkanek. W wyniku ciągłego uwalniana jonów może dojść nawet do zapalenia śródbłonka w naczyniu, w którym znajduje się stent [5].

Obecnie nie ma wątpliwości co do tego, że kontakt ze złotem może wiązać się z reakcjami skórnymi. Reakcje na złoto bywają opóźnione (do 3 tygodni po kontakcie) i uporczywe. Ale wiedza ta jest stosunkowo świeża.

Złoto za istotny alergen kontaktowy uznano dopiero w latach 90., kiedy to na szeroką skalę zaczęto wykonywać testy skórne z użyciem soli złota [7]. Opisano wówczas wiele przypadków kontaktowego zapalenia skóry w reakcji na złoto [5]. Metal ten został nawet okrzyknięty przez American Contact Dermatitis Society alergenem roku 2001 [5].

Szybko jednak okazało się, że sama dodatnia próba płatkowa nie jest wystarczającym dowodem na występowanie nadwrażliwości. Dużą część wyników dodatnich uznano za nieistotną klinicznie [5]. Alergia na złoto wymaga potwierdzenia w próbie prowokacyjnej [7]. Jej wykrycie pozostaje więc dużym wyzwaniem diagnostycznym [5].

Istotne w kontekście alergii i skłonności do jej wystąpienia jest to, że złoto może mieć różne próby. Metal o niższej próbie powoduje bardziej intensywne reakcje skórne niż  ten sam kruszec w postaci czystej [5].

Złoto zawiera domieszki takie jak: srebro, miedź, pallad, platyna, rtęć, rod, itr, bizmut [9]. Reakcje alergiczne w części przypadków wynikają więc z obecności różnych metali w danym stopie. Postawiono nawet hipotezę, że alergia na złoto może być typową reakcją krzyżową u osób uczulonych na inne metale [5]. Nadwrażliwość na ten kruszec jest statystycznie powiązana z reakcjami alergicznymi na nikiel i kobalt [10].

Poza tym istnieje wiele czynników, które decydują o reaktywności złota. Są to m.in. ciśnienie, tarcie, stan skóry [5,7].

Przeczytaj także:

złoto w szkatułce, alergia na złoto

Alergia na złoto – objawy

Zmiany związane z kontaktowym zapaleniem skóry wywołanym alergią na złoto obejmują najczęściej twarz (powieki), uszy, dłonie lub szyję [5,10]. Długotrwałe narażenie alergika na kontakt ze złotem może skutkować powstaniem ziarniniaków płatków usznych i licznych wykwitów grudkowych [4]. W niektórych przypadkach przybierają one formę wykwitów przewlekłych [5].

Wśród reakcji na materiały dentystyczne zawierające złoto wymienia się: zapalenie warg, zapalenie skóry wokół ust, pieczenie jamy ustnej, zapalenie jamy ustnej, owrzodzenie i reakcję liszajowatą [5]. W badaniu przeprowadzonym wśród pacjentów z liszajem płaskim jamy ustnej okazało się, że 20% ma pozytywne wyniki testów płatkowych na złoto [5].

Potwierdzono też rolę złota w występowaniu systemowego kontaktowego zapalenia skóry (SKZS). Wykazano, że złoto podawane domięśniowo (np. w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów) może spowodować wystąpienie reakcji ogólnoustrojowej. Do jej objawów należą: gorączka, wymioty, tachykardia, rumień, wybroczyny na tułowiu, kończynach, twarzy, w jamie ustnej i w gardle [5].

Ponadto stwierdzono, że istnieje narażenie zawodowe wśród osób, które pracują przy wytopie złota bądź złoceniu porcelany z użyciem m.in. wodorotlenku złota [5]. U pracowników tych mogą wystąpić różne postacie zapalenia skóry. Są również inne grupy zawodowe narażone na kontakt ze złotem: jubilerzy, górnicy, dentyści, osoby pracujące przy recyklingu złota [5].

Aleksandra Lipiec

[1] Kołodziej A., Ślęzak A., Złoto – właściwości fizykochemiczne i zastosowania medyczne (2018). Problemy Higieny i Epidemiologii, 99(2), 122–133. Online: http://www.phie.pl/pdf/phe-2018/phe-2018-2-122.pdf

[2] Śpiewak R., Złoto. Alergolog.eu. Online: http://www.alergolog.eu/hapten/zloto.html

[3] Maćkiewicz M., Rola złota w życiu człowieka. Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ministerstwa Edukacji i Nauki. Online: https://zpe.gov.pl/b/rola-zlota-w-zyciu-czlowieka/PfPdPzQWS

[4] Niemyska K., Niemyska I., Korus A., Kondrzycka-Dąda A., Skubis-Zegadło J., Charakterystyka i zastosowanie nanozłota w kosmetologii (2020). Aesthetic Cosmetology and Medicine, 6(9), 495–499.

[5] Chen J.K., Lampel H.P., Gold contact allergy: clues and controversies (2015). Dermatitis, 26(2), 69–77. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25757078/

[6] Kieć-Świerczyńska M., Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Uczulenie na metale, cz. 1 (2009). Alergia, 3, 5–10. Online: http://alergia.org.pl/wp-content/uploads/2017/08/Alergiczne-kontaktowe-zapalenie-sk%C3%B3ry-Uczulenie-na-metale-cz.-1.pdf

[7] Rudzki E., Uczulenie na złoto. Alergeny (2009). Medycyna Praktyczna. Online: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/alergeny/kontaktowe/59997,uczulenie-na-zloto

[8] Fowler J.F. Jr, Gold Remains an Important Allergen (2015). Dermatitis, 26(2), 67–68. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25757077/

[9] Metale szlachetne i ich stopy, stosowanie dodatków stopowych. Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ministerstwa Edukacji i Nauki. Online: https://zpe.gov.pl/a/metale-szlachetne-i-ich-stopy-stosowanie-dodatkow-stopowych/D1H3kqItM

[10] Fowler J. Jr, Taylor J., Storrs F., Sherertz E., Rietschel R., Pratt M., Mathias C.G., Marks J., Maibach H., Fransway A., DeLeo V., Belsito D., Gold allergy in North America (2001). American Journal of Contact Dermatitis, 12(1), 3–5. Online: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11244133/