Strefa Alergii | ABC Alergii
Kosmetyki pod lupą

/ 5.

Do przeczytania w 6 minut
Przemysł perfumeryjny to bardzo prężnie rozwijająca się gałąź gospodarki. Wiecie że, w 2018 roku Amerykanie wydali łącznie na kosmetyki prawie 90 miliardów dolarów? Zaskakująca jest też ilość różnych aromatów używanych w przemyśle perfumeryjnym. Skoro nasza skóra ma do czynienia z tak wieloma różnymi substancjami, ryzyko wystąpienia nadwrażliwości na którąś z nich jest jak najbardziej realne.

Jak może objawiać się reakcja alergiczna na kosmetyki?

Kontakt z alergenem w kremach, perfumach, czy innych kosmetykach może skutkować:

  • po pierwsze uogólnioną reakcją alergiczną
  • po drugie alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry, objawiającym się występowaniem wyprysków. Objawy uczulenia wywołują hapteny, czyli substancje o bardzo małej masie [1].

Alergie kontaktowe, według badań, dotykają aż 20% Europejczyków, z czego same kosmetyki odpowiadają za 8-15% przypadków [2].

Inną odmianą tej dolegliwości jest fotoalergiczne kontaktowe zapalenie skóry. W tym przypadku do wystąpienia objawów reakcji alergicznej potrzebne jest, oprócz zadziałania danym haptenem, ekspozycja na światło [3].

Co może oznaczać pojawienie się wyprysków po kontakcie z kosmetykiem?

Wyobraźmy sobie następujący scenariusz. Jakiś czas po użyciu nowego kosmetyku obserwujemy, że nasza skóra pokrywa się wysypką i zaczyna swędzieć. Z czego może to wynikać? Opcje są dwie.

  • Możemy właśnie doświadczać alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.
  • W drugim przypadku mogło dojść do kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia przez czynniki mechaniczne, fizyczne lub chemiczne. Miejscami, które są wrażliwsze na takie czynniki są wierzchy dłoni, opuszki palców i twarz [1]. Według badaczy, szczególnie narażone są na nie osoby pracujące mokrymi rękami. Mają one częsty kontakt z wodą, noszą gumowe rękawiczki dłużej niż 2 godziny dziennie lub myją ręce więcej niż 20 razy dziennie [4].

Co ważne, wypryski spowodowane przez czynnik drażniący zaczynają goić się natychmiast po jego usunięciu. Inaczej jest w przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, którego przyczyną jest reakcja alergiczna na jakąś substancję. Po jej usunięciu początkowo dochodzi do zaostrzenia reakcji, gojenie zaczyna się później [5]. Ważną różnicą jest również fakt, że przy wyprysku kontaktowym z podrażnienia, objawy ograniczają się do miejsca działania substancji drażniącej. Nie jest to regułą w przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry [1].

Co zrobić po wystąpieniu objawów i jak je diagnozować?

Jeżeli to możliwe, należy odstawić kosmetyk podejrzany o wywoływanie reakcji alergicznej. Następnie trzeba udać się do lekarza, aby dowiedzieć się jaki mechanizm stoi za nieprzyjemnymi dolegliwościami. Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry diagnozuje się głównie za pomocą wywiadu i testów skórnych. Polegają one na umieszczeniu potencjalnego alergenu na skórze pacjenta, lekkim nakłuciu skóry i obserwowaniu reakcji organizmu [5, 6].

Co może powodować reakcję alergiczną?

Powodem skórnej reakcji alergicznej są hapteny. W różnych regionach, co jakiś czas bada się, jakie substancje najczęściej powodują alergię kontaktową. W ten sposób dobiera się zestawy testów, tzw. serie podstawowe. Poza tym tworzy się serie specjalistyczne. Służą one przede wszystkim do diagnozowania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, np. seria piekarska czy fryzjerska [7]. Obecnie najczęściej alergizującym haptenem jest nikiel, a wśród substancji zapachowych balsam peruwiański [8].
Wraz z wiekiem jesteśmy częściej narażeni na wystąpienie alergii kontaktowej w zetknięciu z większością substancji zapachowych, a jej objawy są intensywniejsze. Odwrotnie jest z mieszankami parabenów, czyli związków chemicznych stosowanych jako konserwanty w kosmetykach, lekach czy żywności. Takie substancje silniej uczulają dzieci i młodzież.
Co istotne, 40% pacjentów cierpiących na alergię kontaktową, jest uczulonych na więcej niż jeden hapten [8]. Dlatego  po zaobserwowaniu u siebie objawów alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, warto obserwować się i badać pod kątem większej ilości popularnych haptenów.

Podsumowując, ważne jest, by po zaobserwowaniu u siebie objawów alergii kontaktowej przestudiować skład kosmetyków i starać się unikać produktów które mają w swoim składzie alergizujące substancje. Warto także obserwować reakcje swojej skóry na inne kosmetyki, a w przypadku problemów ze znalezieniem substancji uczulającej lub przy wystąpieniu silnych objawów, trzeba udać się do lekarza.

Sylwia Gałązka

[1] Tan CH. Contact dermatitis: allergic and irritant. Clin Dermatol. 2014 Jan-Feb;32(1):116-24.
[2] Kałucka, K., Rutkowska, A., & Budziszewska, B. (n.d.). Składniki kosmetyków, a ryzyko wystąpienia alergii kontaktowej.
[3] Johansson SG. Revised nomenclature for allergy for global use: Report of the Nomenclature Review Committee of the World Allergy Organization, October 2003. J Allergy Clin Immunol. 2004 May;113(5):832-6.
[4] Behroozy A. Wet-work Exposure: A Main Risk Factor for Occupational Hand Dermatitis. Saf Health Work. 2014 5(4):175-180.
[5] Slodownik D. Irritant contact dermatitis: a review. Australas J. Dermatol 2008.49(1): 1-9.
[6] Płaczkowska S. Basic diagnostics tests of IgE dependent and contact allergy. Diagn Lab 2017; 53(3): 169-174.
[7] Niklasson B. Polska Seria Podstawowa: źródła haptenów i skład substancji testowych. [W:] Alergia kontaktowa i alergiczny wyprysk kontaktowy. Śpiewak R. (red.). Wyd. Medition 2015 wyd. I
[8] Dawicka J. Uczulenie na składniki kosmetyków u pacjentów z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry. Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Gdańsk 2020.