Strefa Alergii | ABC Alergii
β-laktoglobulina, czyli mleko pod kontrolą

/ 5.

Do przeczytania w 6 minut
Dzięki aktualnej wiedzy naukowej jesteśmy w stanie wyszczególnić, na które konkretnie białka mleka krowiego jesteśmy uczuleni. Jednym z nich jest β-laktoglobulina (Bos d 5). Co o niej wiemy? Czy uczulenie na tę molekułę zmusza nas do zastosowania diety eliminacyjnej?

Mleko jest wszędzie

Większość z nas nie wyobraża sobie dnia bez mleka. Czy to z płatkami, w kawie, lodach, czy ciastku.  Często nawet nie zdajemy sobie sprawy, jak dużo ogólnodostępnych produktów spożywczych zawiera mleko. Czy kupując pizzę w restauracji zastanawiamy się, czy w składzie ciasta jest mleko? Osoby uczulone na składniki mleka muszą zwracać na te zagadnienia szczególną uwagę, bowiem mleko krowie oprócz wody, tłuszczu, węglowodanów i związków mineralnych zawiera również około 30 białek, które mogą być źródłem alergii [1].

β-laktoglobulina- co to jest?

β-laktoglobulina to jeden ze składników mleka, który razem z α-laktoalbuminą stanowi około 75% białek serwatki. Odgrywa ona bardzo ważną rolę w żywieniu człowieka. Jest bogatym źródłem aminokwasów, w tym aminokwasów egzogennych, czyli takich, których organizm człowieka nie potrafi sam wytworzyć, a są potrzebne do prawidłowego funkcjonowania i rozwoju organizmu.
β-laktoglobulina posiada wiele właściwości biologicznych. Wiąże retinol (potrzebny do prawidłowego widzenia) oraz witaminę D, powodując wzrost ich stężenia w organizmie. Reguluje poziom „dobrego” i „złego” cholesterolu oraz ułatwia usuwanie toksycznego chlorku rtęci. Molekuła ta ma również udowodnione działania antyoksydacyjne oraz przeciwnowotworowe [2].

Co ciekawe, alergen ten w odróżnieniu do α-laktoalbuminy, nie występuje naturalnie w mleku ludzkim, natomiast jest obecny w mleku matki, jeśli ta spożywa mleko krowie. Dodatkowo β-laktoglobulina jest składnikiem mleka modyfikowanego używanego do karmienia dzieci [1,3].

Ze wszystkich białek serwatkowych β-laktoglobulina, jako białko nie występujące naturalnie w ludzkim mleku, najczęściej alergizuje [3]. Natomiast w przeciwieństwie do kazeiny ryzyko anafilaksji po jej spożyciu jest opisywane jako umiarkowane [4]. Uczulenie może wiązać się z nasileniem objawów po spożyciu świeżego mleka i niegotowanych produktów mlecznych [4].
β-laktoglobulina należy do białek wrażliwych na temperaturę, jednak jej immunogenność (możliwość wystąpienia reakcji uczuleniowej) zależy od temperatury i czasu obróbki termicznej. Podczas gdy kazeina pozostaje silnie aktywna nawet po 60 minutach gotowania mleka, β-laktoglobulina staje się niewykrywalna w mleku już po 15-20 minutach gotowania [1, 4]. To sprawia, że część osób uczulonych na Bos d 5 może spożywać mleko po odpowiedniej obróbce termicznej. Co więcej, białka serwatkowe usuwane są podczas produkcji sera żółtego i twarogu. Dlatego eliminacja produktów mlecznych w przypadku uczulenia wyłącznie na Bos d 5, nie zawsze jest jedynym wyjściem. Często świadome podejście do produktów mlecznych pozwala na cieszenie się nimi, mimo nadwrażliwości na β-laktoglobulinę. Nie wolno jednak zapominać o konieczności skonsultowania się ze specjalistą przed zmianą diety.

Alergia na mleko dużym problemem

Dane wskazują, że wśród osób uczulonych na mleko, alergię na β-laktoglobulinę ma od 13 do 76% pacjentów [5]. Tak duża rozbieżność wynika najczęściej z niezbyt dokładnej diagnostyki. Ekstrakty alergenowe używane w testach skórnych zawierają najczęściej wszystkie główne alergeny mleka. To sprawia, że pozytywny wynik takiej próby często jest równoznaczny z eliminacją mleka z diety osoby uczulonej, ponieważ nie wiadomo na który lub które alergeny wyszła nadwrażliwość. Dopiero dokładna diagnostyka molekularna pozwala sprawdzić, które alergeny mleka wywołują alergię.

W przypadku uczulenia na Bos d 5 z dużym prawdopodobieństwem nie będzie potrzeby odstawiania wszystkich produktów mlecznych, co daje nadzieję na mniej restrykcyjną dietę.

Rafał Śliwa

[1] N. Ukleja-Sokołowska, Z. Bartuzi, Epidemiologia i naturalny przebieg alergii na białka mleka krowiego, Alergia Astma Immunologia, 2015, 20 (1): 05-11
[2] J. Król. A. Litwińczuk, A. Zarajczyk, Z. Litwińczuk, Alfa-laktoalbumina i beta-laktoglobulina jako związki biologicznie czynne frakcji białkowej mleka, Medycyna Wet, 2008, 64 (12), 1375
[3] https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.2.3.18. (dostęp 19.07.2021)
[4] K. Buczyłko, Molekuły alergenowe, Mleko krowy, wydawnictwo Alergologiczne „Zdrowie”, 2019
[5] A. Fiocchi, J. Brozek, H. Schünemann, SL. Bahna, A. von Berg, K. Beyer, M. Bozzola, J. Bradsher, E. Compalati, M. Ebisawa, MA. Guzman, H. Li, RG. Heine, P. Keith, G. Lack, M. Landi, A. Martelli, F. Rancé, H. Sampson, A. Stein, L. Terracciano, S. Vieths, World Allergy Organization (WAO) Diagnosis and Rationale for Action against Cow’s Milk Allergy (DRACMA) Guidelines. World Allergy Organ J. 2010, 3(4):57-161