Obwodowa tolerancja immunologiczna
Shimon Sakaguchi zasłynął z odkrycia limfocytów T regulatorowych (Treg). Dokładnie opisał ich wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego. Natomiast Mary E. Brunkow i Fred Ramsdell zidentyfikowali czynnik Foxp3 odgrywający kluczową rolę w utrzymaniu funkcji limfocytów Treg. Połączenie tych dwóch odkryć doprowadziło do opracowania koncepcji obwodowej tolerancji immunologicznej. Mechanizm, o którym tutaj mowa, zapobiega atakowaniu własnych tkanek organizmu (autoimmunizacji) i nadmiernym reakcjom na nieszkodliwe antygeny (np. alergeny) [1,2,3].
Olle Kämpe, przewodniczący Komitetu Noblowskiego, powiedział o laureatach:
Ich odkrycia miały decydujące znaczenie dla naszego zrozumienia funkcjonowania układu odpornościowego i tego, dlaczego nie wszyscy zapadamy na poważne choroby autoimmunologiczne.
Il.-niklas-elmehed-©-nobel-prize-outreach
Limfocyty Treg
Główne zadanie limfocytów T regulatorowych polega na utrzymywaniu porządku w układzie odpornościowym poprzez regulację funkcji innych limfocytów. Kontrola ta jest potrzebna, ponieważ zapobiega wywołaniu nadmiernych reakcji immunologicznych, które leżą u podstaw chorób autoimmunologicznych i zapalnych.
Aktywność limfocytów Treg ma bezpośredni związek m.in. z tolerancją na alergeny. Komórki te zachowują się jak hamulec bezpieczeństwa. Celowo hamują aktywność limfocytów Th2, a także Th1, które mogą nadmiernie reagować na nieszkodliwe antygeny (alergeny).
Jeśli limfocytów Treg jest mało lub dochodzi do upośledzenia ich funkcji, mechanizm hamujący zawodzi. Nadmiernie aktywne limfocyty Th2 promują kaskadę alergiczną prowadzącą do wytwarzania przeciwciał IgE i rozwoju objawów alergii. Zatem prawidłowe działanie Treg jest niezbędne do nabycia i utrzymania tolerancji na alergeny [4].
Czynnik Foxp3
Co wspólnego z limfocytami Treg ma odkryty przez noblistów czynnik Foxp3? Jest to genetyczny fundament, na którym opiera się zdolność organizmu do rozróżniania „swojego” od „obcego” i do wygaszania reakcji zapalnych. Bez prawidłowego działania czynnika Fox3 limfocyty Treg nie mogą powstawać ani funkcjonować, co prowadzi do utraty tolerancji i rozwoju chorób z autoagresji.
Odkrycie czynnika transkrypcyjnego Foxp3 otworzyło zupełnie nowe perspektywy dla medycyny, ponieważ dostarczyło molekularnego klucza do kontrolowania obwodowej tolerancji immunologicznej. Obecnie idziemy w kierunku modulacji aktywności Treg metodami inżynierii genetycznej i komórkowej. Tak więc badania Sakaguchi, Brunkow i Ramsdella znacząco wpłynęły i mogą dalej wpływać na rozwój immunologii, onkologii, transplantologii, jak również alergologii.
By ograniczyć się tylko do tej ostatniej dziedziny, trzeba podkreślić, że indukcja alergenowo-specyficznych Treg leży u podstaw immunoterapii alergenowej. Odczulanie prowadzi do wytworzenia trwałej tolerancji immunologicznej i jest jedyną przyczynową metodą leczenia alergii [2,3,4].
