Strefa Alergii | Trendy w alergii
Co może uczulać przy świątecznym stole?

/ 5.

Do przeczytania w 8 minut
Święta Bożego Narodzenia to czas, na który czekamy z utęsknieniem. Warto się jednak zastanowić, co może zaskoczyć alergika przy świątecznym stole i czy da się stworzyć listę bożonarodzeniowych alergenów.

Według badań z 2019 roku wydatki świąteczne Polaków średnio opiewały na kwotę 1521 zł. W tym względzie zajmujemy piąte miejsce w Europie. Na naszych stołach goszczą świąteczne potrawy, a wiele z nas nie wyobraża sobie Wigilii i Bożego Narodzenia bez tradycyjnych dań. Spójrzmy na świąteczne menu z punktu widzenia alergika. Co może nas zaskoczyć przy stole?

Zboża

Na świątecznych stołach najczęściej mamy do czynienia z alergenami  pochodzącymi ze zbóż. Występują w pieczywie, ale również, między innymi w ciastach i panierkach. W obrębie tej grupy alergenów można wyróżnić na przykład molekuły pszenicy, czyli konkretne białka tej rośliny zdolne do wywołania reakcji nadwrażliwości. Do tej pory rozpoznano ich w pszenicy aż 28 [1], a układ odpornościowy może reagować na nie w różny sposób. Wachlarz potencjalnych objawów alergii jest bardzo szeroki, od dolegliwości żołądkowo jelitowych, przez oddechowe, aż po te występujące jedynie po połączeniu alergenu pszenicy z wysiłkiem fizycznym [2].
Jednym z alergenów głównych pszenicy, czyli takich, na które reaguje nadwrażliwością ponad połowa osób z alergią na pszenicę, jest Tri a 14. Należy do grupy białek o enigmatycznej nazwie – nsLTP [1]. Jest to o tyle ważna informacja, że pomiędzy alergenami z tej grupy mogą zachodzić reakcje krzyżowe [3]. Dzieje się tak, gdy budowa dwóch białek jest na tyle podobna, że nasz organizm błędnie rozpoznaje inne substancje jako te, które powodują u niego reakcję nadwrażliwości. Substancjami należącymi do tej grupy są także niektóre białka znajdujące się w owocach i warzywach [4]. Alergeny z tej grupy cechuje wysoka odporność na obróbkę termiczną i działanie enzymów trawiennych. Sprawia to, że osoby z nadwrażliwością na produkty z tymi substancjami nie mogą spożywać ich pod żadną postacią [3].

Również niektóre białka jęczmienia należą do nsLTP. Odporność substancji z tej grupy na obróbkę termiczną sprawia, że nawet piwo, które produkowane jest z użyciem słodu jęczmiennego, może być niebezpieczne dla osób uczulonych na tę roślinę. Ponadto alkohol zawarty w napoju należy do kofaktorów, czyli czynników, które mogą zaostrzyć reakcję alergiczną, a nawet wywołać ją u osób, które bez połączenia alergenu z etanolem nie odczuwają żadnych dolegliwości [4,5].

Seler

To niepozorne warzywo jest w Europie dość często odpowiedzialne za wywoływanie reakcji alergicznych w połączeniu z wysiłkiem fizycznym. Zaobserwowano również, że u osób z nadwrażliwością na molekuły selera stosunkowo często występuje OAS, czyli Zespół Alergii Jamy Ustnej. Objawia się np. świądem i pieczeniem ust i języka [6]. Molekuły selera mają również tendencję do wchodzenia w reakcje krzyżowe, między innymi z brzozą, bylicą, marchwią oraz przyprawami [7].

Ryby

Mimo, że ryby królują na wigilijnych stołach, nie znajdują się w czołówce najbardziej alergicznych pokarmów. Szacuje się, że nadwrażliwość na molekuły ryb dotyka 0.1-0.4% populacji światowej [8]. Na wigilijnym stole prym wiedzie karp i śledź, których główne alergeny Cyp c 1 i Clu h 1 należą do parwalbumin. Jest to grupa białek nierozkładających się pod wpływem temperatury i odpornych na procesy trawienne i odpowiadają za ponad 95% przypadków alergii na ryby [9]. Dodatkowo, ze względu na duże podobieństwo w budowie białek ciała ryb, około połowa uczulonych na ryby reaguje na ich wiele różnych gatunków [10].

Mak

Kolejnym z alergenów pojawiających się na stołach wigilijnych jest mak. Nadwrażliwość na tę roślinę jest dość rzadka. Spośród wszystkich nasion, najczęściej odpowiedzialnym za objawy uczulenia są nasiona sezamu, które alergizują 0.1-0.2% populacji światowej [11,12]. Pośród objawów nadwrażliwości na ziarna maku można wymienić między innymi dolegliwości żołądkowo-jelitowe, skórne oraz oddechowe. Ryzyko wystąpienia anafilaksji jest wyższe u pacjentów cierpiących również na alergię na orzechy laskowe i pyłki, a dodatkowo podwyższa je wysiłek fizyczny [13]. Molekuły maku mogą reagować krzyżowo z alergenami brzozy, pszenicy, żyta, gryki, sezamu, orzecha laskowego, a nawet kiwi [13].

Burak

Wigilijnym gwoździem programu zazwyczaj jest barszcz z uszkami, a buraki stanowiące główny składnik tej potrawy są badane pod kątem ich alergenności. Liczba opisanych przypadków anafilaksji po spożyciu tego warzywa wynosi…dwa [14].

Alergie mogą czaić się wszędzie, nawet na wigilijnym stole. Warto jednak pamiętać, że kluczem do ich okiełznania jest wiedza i odpowiednia diagnostyka. Dobre rozpoznanie w przypadku alergii daje spokój ducha i pozwala ograniczać występowanie uciążliwych dolegliwości.

Sylwia Gałązka

[1] www.allergen.org dostęp dn. 17.11.2021
[2] Constantin C. Micro-arrayed wheat seed and grass pollen allergens for component-resolved diagnosis. Allergy, 2009.
[3] Skypala IJ. European Academy of Allergy; Clinical Immunology (EAACI) Task Force: Non‐specific Lipid Transfer Protein Allergy Across Europe. Non-specific lipid-transfer proteins: Allergen structure and function, cross-reactivity, sensitization, and epidemiology. Clin Transl Allergy. 2021 May 18.
[4] M. Antón. A case of beer and wheat allergy. Journal of Allergy and Clinical Immunology, Volume 113, Issue 2. 2004.
[5] Pita JS. Beer: an uncommon cause of anaphylaxis. BMJ Case Rep. 2019.
[6] Rudzki E. Review paper. Food allergy. Part III. 2006. Alergol 2006; XXIII, 2: 79–83
[7] Balińska-Miśkiewicz W. Diagnostyka molekularna alergii pokarmowej – czy wiemy więcej?. Postepy Hig Med Dosw (online). 68:754-767. 2014.
[8] Kuehn A. Identification of enolases and aldolases as important fish allergens in cod, salmon and tuna: component resolved diagnosis using parvalbumin and the new allergens. Clin. Exp. Allergy 43: 811-822. 2013.
[9] Drewnik A. Alergia na ryby. Alergia Astma Immunologia 21 (2): 88-95. 2016
[10] Boyano-Martínez T. Accidental allergic reactions in children allergic to cow‘s milk proteins. J. Allergy Clin. Immunol.,123: 883-888. 2009.
[11] Patel A. Hypersensitivities to sesame and other common edible seeds. Allergy.71:1405-13. 2016.
[12] Kowalczyk A. Anaphylaxis in an 8-Year-Old Boy Following the Consumption of Poppy Seed. J Investing Allergol Clin Immunol Vol. 30(4): 281-304. 2020.
[13] Patel A, Bahna SL. Hypersensitivities to sesame and other common edible seeds. Allergy. 2016;71:1405-13.
[14] El-Hosni M. Food anaphylaxis due to boiled beetroot. J Allergy Clin Immunol Pract. 8(9):3207-3208. 2020.