Strefa Alergii | Rok z alergią
Witaj wiosno, witajcie pyłki

/ 5.

Do przeczytania w 9 minut
W kwietniu mnogość pyłków drzew w powietrzu jest naprawdę duża. To czas, kiedy alergik przestaje cieszyć się na wieść o spacerach, wyjściach plenerowych czy wyjazdach. Jedynym sprzymierzeńcem alergika, oprócz leków, może okazać się jedynie pogoda. Sprawdźcie, które drzewa aktualnie pylą i jak wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?

Jesion – drzewo z rodziny oliwkowatych

Zacznijmy od jesionu, który obok brzozy, olszy, dębu i leszczyny, jest uznawany za jeden z ważniejszych alergenów pyłkowych w okresie wiosny [1]. U osób z alergią na pyłki tego drzewa ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych jest duże ze względu na podobieństwo głównego alergenu jesionu Fra e 1 z alergenem oliwki. Oba należą do tej samej rodziny białek, a mianowicie Ole e 1 [2].
Jesion rozpoczyna pylenie z początkiem kwietnia, a kończy w pierwszej dekadzie maja. Jednak w przeszłości zdarzało się, że pierwsze pojedyncze ziarna pyłku jesionu rejestrowano już w marcu [3].
Drzewo rośnie najczęściej dziko w terenach leśnych nad rzekami i potokami [4]. Spotkać go możemy także w parkach, gdzie tworzy długie aleje.

Brzoza – koszmar alergika

Brzoza ma bardzo duże znaczenie kliniczne w świecie alergologii. Pojedyncze ziarna jej pyłku zaczynają pojawiać się już w marcu, ale szczytowy okres pylenia przypada na drugą połowę kwietnia. Przy ładnej i sprzyjającej pogodzie pyłki mogą być obecne nawet przez 5 tygodni, natomiast w chłodniejsze dni może uczulać krócej [5].

Brzoza i jej alergeny to najczęstsza przyczyna nieżytu nosa i astmy atopowej w sezonie pylenia [6]. Głównym sprawcą dolegliwości jest alergen brzozy Bet v 1. 95% osób z alergią na pyłek tego drzewa jest na niego uczulonych [7].
Co istotne, niektóre źródła informują, że drzewa rosnące w zacienionych miejscach produkują większą ilość alergenu Bet v 1, który może być obecny w atmosferze jeszcze przed sezonem pylenia [8]. Specjaliści zaobserwowali również, że na zwiększoną produkcję alergenu Bet v 1 przez brzozę wpływ mają zanieczyszczenia. Związki chemiczne znajdujące się w powietrzu mogą wywołać tzw. reakcję stresową u rośliny. Jeśli do niej dojdzie, alergen Bet v 1 może być zawarty nie tylko w pyłku brzozy, ale nawet w liściach tej rośliny [9].
Uwalnianiu pyłków brzozy sprzyja także wilgotność. Co więcej, wytwarzane w tym czasie ziarna pyłku są mniejsze, przez co z łatwością „penetrują” pęcherzyki płucne. Dzięki swoim niewielkim rozmiarom dłużej utrzymują się w powietrzu i wolniej opadają [10].

Stężenie pyłków brzozy może być znaczne nawet w zamkniętych pomieszczeniach. Badacze podkreślają, że pyłki rośliny mogę utrzymywać się w kurzu domowym jeszcze kila tygodni po okresie pylenia [11].

Brzoza daje też liczne reakcje krzyżowe. Dochodzi do nich ze względu na duże podobieństwo alergenów tej rośliny z białkami znajdującymi się w wielu pokarmach. W sezonie pylenia brzozy osoby z alergią na tę roślinę mogą mieć również objawy po zjedzeniu np. jabłka, selera, marchewki czy soi.

Dąb – sprzymierzeniec brzozy

Pyłek dębu jest jedną z częstszych przyczyn okresowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek [12]. Sezon pylenia tej rośliny przypada na kwiecień i maj. Powietrze w tym czasie osiąga bardzo wysokie nasycenie pyłkiem dębu, jednak jego znaczenie kliniczne w alergologii uznaje się za przeciętne.
Może to wynikać z faktu, iż prowadzone dotąd badania kliniczne dotyczyły głównie dębu białego, który w Polsce jest bardzo rzadko spotykany [13]. Również większość odczynów używanych do testów skórnych zawierających w swoim składzie ekstrakty z dębu białego.

Grab

Choć grab ma niewielkie znaczenie kliniczne i częstość uczulenia na jego pyłki jest znikoma, to w okresie pylenia może być utrapieniem alergików ze względu na reakcje krzyżowe z pyłkiem brzozy. Wysokie stężenie pyłku grabu notuje się w atmosferze od połowy kwietnia do połowy maja (w zależności od regionu).
W Polsce znany jest jeden gatunek tego drzewa, czyli grab pospolity [14]. Charakteryzuje się krótkim pniem, dlatego jest często spotykany w ogrodach jako żywopłot. Alergenem głównym grabu jest Car b 1.

Buk – nie taki straszny jak go opisują

Alergenem głównym buku jest Fag s 1 należący do tej samej grupy białek, co alergen główny brzozy. Z tego powodu między obiema roślinami może dochodzić do reakcji krzyżowych. Buk pyli pod koniec kwietnia i na początku maja. Wykazuje średnie znaczenie kliniczne, a źródła naukowe donoszą jedynie o alergii u osób pracujących zawodowo z pyłem tego drewna. Dobrze znosi cięcie, więc jest często stosowane jako żywopłoty [15].

Topola – źródło alergenów

Pylenie zaczyna wcześnie, ale dopiero w kwietniu osiąga najwyższe stężenie. Jest to roślina wiatropylna, która podczas owocowania wytwarza biały puch. Zjawisko to zachodzi w okolicach maja i czerwca. Jest to okres, kiedy zaczynają pylić trawy, więc wiele osób zmagających się z katarem, zapaleniem spojówek i dusznościami uważa topolę za winowajcę tych symptomów. Główne alergeny topoli to Pop a oraz Pop n. Topola uzyskuje wysokie stężenia pyłku w atmosferze, ale jej znaczenie kliniczne jest małe. Więcej o topoli możecie przeczytać w artykule „Jakie znaczenie dla alergika ma topola?”

Jakie objawy powodują pyłki drzew?

Symptomy alergii na rośliny wiatropylne to najczęściej

  • wodnisty katar,
  • nieżyt nosa,
  • kaszel,
  • zapalenie spojówek,
  • niekiedy nawet duszności oraz zmiany skórne.

Justyna Kukuryk

[1] A. Lipiec, E. Weryszkow-Chmielewska, K. Piotrowska, K. Chłopek, M. Malkiewicz, M. Puc, Z. Siergiejko, M. Puc. P. Rapiejko, Analiza stężenia pyłku jesionu w wybranych miastach Polski w 2007 roku, Alergoprofil 2007, Vol. 3, Nr 3, 50-54
[2] R. Pawliczak, Alergologia, kompendium, Poznań 2013
[3] A. Lipiec, E. Weryszkow-Chmielewska, K. Piotrowska, K. Chłopek, M. Malkiewicz, M. Puc, Z. Siergiejko, M. Puc. P. Rapiejko, Analiza stężenia pyłku jesionu w wybranych miastach Polski w 2007 roku, Alergoprofil 2007, Vol. 3, Nr 3, 50-54
[4] W. Seneta, J. Dolatowski, Dendrologia, Wydanie III, PWN, Warszawa 2000
[5] Buczyłko, Molekuły alergenowe, Wydawnictwo „Zdrowie”, 2019
[6] Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
[7] Rapiejko, Alergrny pyłku roślin, Warszawa 2012
[8] K. L. May, Uczulenie na pyłek brzozy-niedoceniana etiologia astmy atopowej w miastach, Pneumol.Alergol.Pol.2000
[9] K. L. May, Uczulenie na pyłek brzozy-niedoceniana etiologia astmy atopowej w miastach, Pneumol.Alergol.Pol.2000
[10] K. L. May, Uczulenie na pyłek brzozy-niedoceniana etiologia astmy atopowej w miastach, Pneumol.Alergol.Pol.2000
[11] K. L. May, Uczulenie na pyłek brzozy-niedoceniana etiologia astmy atopowej w miastach, Pneumol.Alergol.Pol.2000
[12] P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
[13] P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
[14] W. Seneta, J. Dolatowski, Dendrologia, Wydanie III, PWN, Warszawa 2000
[15] W. Seneta, J. Dolatowski, Dendrologia, Wydanie III, PWN, Warszawa 200