Strefa Alergii | Rok z alergią
Już czas na pyłki…

/ 5.

Do przeczytania w 9 minut
Za oknami zima. Wydawałoby się więc, że osoby z alergią na pyłki mogą czuć się bezpieczne. Niech nas jednak nie zwiedzie aura, do pylenia już szykuje się leszczyna. Ziarna jej pyłku pojawiają się w powietrzu już pod koniec stycznia i otwierają sezon pyleń.

Leszczyna – co o niej wiemy?

Leszczyna pospolita to gatunek najczęściej spotykany w Polsce. Rośnie w ogródkach, w lasach liściastych i mieszanych oraz na polanach. Jest drzewem lub wielopiennym krzewem, który osiąga około 5m wysokości. Może rosnąć dziko, ale także w formie specjalistycznych upraw, zwłaszcza w południowo-wschodniej Polsce. [1] Dzięki swoim zdolnościom przystosowania się do różnych warunków oświetleniowych może rosnąć również w zacienionych miejscach. Spotkamy ją też w Sudetach oraz Karpatach, a także niemal w całej Europie i Azji mniejszej.[2] Była uprawiana już w starożytnej Grecji jako krzew owocowy.[3]
Przyglądając się leszczynie od razu zauważmy jej podłużne kwiaty. Co ciekawe jeden kwiatostan wytwarza około 3 680 000 ziaren pyłku.[4] Ziarna są bardzo małe więc wiatr z łatwością przenosi je na duże odległości.

Kiedy i gdzie pyli leszczyna

 

Początek pylenia i czas jego trwania są ściśle powiązane z warunkami pogodowymi.[5] W większości przypadków pyłek leszczyny pojawia się w powietrzu w lutym, ale może to nastąpić wcześniej, czyli w słoneczne choć chłodne, styczniowe dni. Kwiaty leszczyny są odporne na działanie niskiej temperatury. Nawet 12 stopni Celsjusza poniżej zera nie jest dla nich przeszkodą, aby uwalniać pyłek.[6]

Jak informują specjaliści, wyższe stężenie pyłku leszczyny odnotowuje się z reguły  na terenach podmiejskich, w pobliżu sadów leszczynowych oraz ogródków działkowych. W 2019 roku specjaliści przebadali poziom stężenia ziaren leszczyny w okresie jej pylenia w 12 dużych miastach Polski. Bezkonkurencyjny okazał się Lublin.[7] Za przyczynę tak dużych ilości pyłku, uznano potężną liczbę plantacji  leszczyny w tym regionie.

Alergeny pyłku leszczyny

Alergeny pyłku leszczyny są dobrze przebadane. Zwraca się na nie szczególną uwagę, ponieważ często wywołują reakcje krzyżowe z innymi alergenami pyłków drzew oraz z niektórymi pokarmami.

Alergeny jakie udało się dotychczas wyodrębnić to:

  • Cor a 1 – czyli alergen główny leszczyny. Jest on homologiem, czyli tzw. alergenem bliźniaczym alergenu głównego brzozy Bet v 1.
  • Cor a 2 – należy do rodziny białek profiliny. W tej grupie prawdopodobieństwo reakcji krzyżowych jest bardzo wysokie.[8]
  • Cor a 8 – to alergen mniejszy należący do rodziny białek nsLTP, odporny na działanie temperatury.
  • Cor a 9 – należy do rodziny białek globuliny 11s, która obejmuje znane alergeny pokarmowe, na przykład orzeszki ziemne i soję.[9]
  • Cor a 11 – jest alergenem mniejszym leszczyny oraz orzecha laskowego. Oznacza to, że częstość wykrywanej obecności przeciwciał dla tej molekuły wynosi mniej niż 50%.[10]

 

Reakcje krzyżowe leszczyny

 

Alergen główny leszczyny Cor a 1 jest najsilniejszym alergenem pyłkowym[11], który wykazuje reakcje krzyżowe z alergenami brzozy oraz olchy, a także orzechów laskowych i owoców.

Reakcja krzyżowa zachodzi wtedy, gdy jedno przeciwciało reaguje z dwoma alergenami. [12] W większości wypadków reakcja krzyżowa dotyczy jednej rodziny białek, ale może też pojawić się pomiędzy różnymi grupami, np. alergeny pyłku leszczyny i orzecha laskowego.

Prawdopodobieństwo reakcji krzyżowej pomiędzy alergenami jest uzależnione od ich budowy, a ściślej mówiąc od podobieństwa względem siebie. Częściej dochodzi do reakcji krzyżowej w sytuacji, gdy alergeny są homologami, czyli ich podobieństwo przekracza 70%.[13]

Objawy alergii na leszczynę

Alergia na pyłki roślin jest uważana za najczęstszą przyczynę sezonowego alergicznego nieżytu nosa.[14] Objawy jakie towarzyszą osobom uczulonym na pyłki leszczyny mogą stopniowo się rozwijać, w zależności od stężenia ziaren w powietrzu. Oprócz alergicznego nieżytu nosa typowe objawy występujące przy alergii na pyłki leszczyny to:

  • wodnista wydzielina z nosa
  • świąd nosa
  • kichanie
  • łzawienie, zaczerwienienie i pieczenie spojówek

Rzadziej obserwuje się występowanie objawów ze strony dolnych dróg oddechowych. Najczęściej towarzyszą one osobom pracującym wśród upraw leszczyny praz ich rodzin.

 

Leszczyna i co dalej?

Sezon pylenia otwiera leszczyna. Jej ziarna utrzymują się w powietrzu do początków kwietnia. Dla osób z alergiami na pyłki rozpoczyna się trudny czas, który może potrwać nawet do późnej jesieni. W lutym do leszczyny dołączy olsza, w marcu pylenie zaczyna topola, w kwietniu również brzoza, dąb i trawy. W maju, w powietrzu pojawiają się zarodniki babki, szczawiu, pokrzywy. W lipcu dołączą do nich ambrozja i pokrzywa.
Od kwietnia rozpoczyna się również pylenie grzybów pleśniowych. Zarodniki Cladosporium i Alernaria będą towarzyszyć alergikom bardzo długo, bo czasami ich pylenie kończy się dopiero w listopadzie.[15]

Justyna Kukuryk

  1. J.Puławska, P. Sobiczewski, Nowa choroba leszczyny, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, 2010
  2. Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu, Corylus (Leszczyna, orzech laskowy) rodzina Corylaceae (Leszczynowate)
  3. Seneta W., Dolatowski J.: Dendrologia. PWN, Warszawa 2004
  4. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
  5. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
  6. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E.Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin,  K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz,  G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  7. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E. Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin, K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz, G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  8. R. Kurzawa, Ł. Błażowski, ABC diagnostyki molekularnej w alergologii cz. 1-3, 2019
  9. J Allergy Clin Immunol 2002, Beyer K, Grishina G, Bardina L, Grishin A, Sampson HA, Identyfikacja globuliny 11S jako głównego alergenu orzechów laskowych w reakcjach ogólnoustrojowych wywoływanych przez orzechy laskowe
  10. Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Buczyłko, Molekuły alergenowe, Alergia 2013-2019
  11. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E. Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin, K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz, G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  12. P. Rapiejko, A. Lipiec, Alergeny pyłku leszczyny, Alergoprofil 2007
  13. P. Rapiejko, A. Lipiec, Alergeny pyłku leszczyny, Alergoprofil 2007
  14. B. Majkowska-Wojciechowska, Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce, Alergia Astma Immunologia 2016
  15. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012