Strefa Alergii | Rok z alergią
Pyłki w styczniu? Sezon rozpocznie leszczyna

/ 5.

Do przeczytania w 10 minut
Wydawałoby się, że w zimie osoby z alergią na pyłki mogą czuć się bezpieczne. Niech nas jednak nie zwiedzie aura. Ziarna pyłku leszczyny pojawiają się w powietrzu już w styczniu. Sprzyja im słoneczna pogoda, nie przeszkadza nawet lekki mróz.

Leszczyna – co o niej wiemy?

Leszczyna pospolita to gatunek najczęściej spotykany w Polsce. Rośnie w ogródkach, w lasach liściastych i mieszanych oraz na polanach. Jest drzewem lub wielopiennym krzewem, który osiąga około 5 metrów wysokości. Może rosnąć dziko, ale także w formie specjalistycznych upraw, zwłaszcza w południowo-wschodniej Polsce [1]. Dzięki swoim zdolnościom przystosowania się do różnych warunków oświetleniowych może rosnąć również w zacienionych miejscach. Spotkamy ją też w Sudetach oraz Karpatach, a także niemal w całej Europie i Azji mniejszej [2]. Była uprawiana już w starożytnej Grecji jako krzew owocowy [3].
Przyglądając się leszczynie od razu zauważmy jej podłużne kwiaty. Co ciekawe jeden kwiatostan wytwarza około 3 680 000 ziaren pyłku [4]. Są one bardzo małe więc wiatr z łatwością przenosi je na duże odległości.

Pyłki leszczyny, gdzie i kiedy?

 

Początek pylenia i czas jego trwania są ściśle powiązane z warunkami pogodowymi [5]. W większości przypadków pyłek leszczyny pojawia się w powietrzu w lutym, ale może to nastąpić wcześniej, czyli w słoneczne choć chłodne, styczniowe dni. Kwiaty leszczyny są odporne na działanie niskiej temperatury. Nawet 12 stopni Celsjusza poniżej zera nie jest dla nich przeszkodą, aby uwalniać pyłek [6].

Jak informują specjaliści, wyższe stężenie pyłku leszczyny odnotowuje się z reguły  na terenach podmiejskich, w pobliżu sadów leszczynowych oraz ogródków działkowych. W 2019 roku specjaliści przebadali poziom stężenia ziaren leszczyny w 12 dużych miastach Polski. Bezkonkurencyjny okazał się Lublin.[7] Za przyczynę tak dużych ilości pyłku, uznano potężną liczbę plantacji  tej rośliny w regionie.

Alergeny pyłku leszczyny

Uczulające białka leszczyny są dobrze przebadane. Zwraca się na nie szczególną uwagę, ponieważ często wywołują reakcje krzyżowe z innymi alergenami pyłków drzew oraz z niektórymi pokarmami.

Dotychczas udało się wyodrębnić:

  • Cor a 1 – czyli alergen główny leszczyny. Jest on homologiem, czyli tzw. alergenem bliźniaczym Bet v 1 brzozy.
  • Cor a 2 – należy do rodziny białek profiliny. W tej grupie prawdopodobieństwo reakcji krzyżowych jest bardzo wysokie [8].
  • Cor a 8 – to alergen mniejszy należący do rodziny białek nsLTP, odporny na działanie temperatury.
  • Cor a 9 – należy do rodziny białek globuliny 11s, która obejmuje znane alergeny pokarmowe, na przykład orzeszki ziemne i soję [9].
  • Cor a 11 – jest alergenem mniejszym leszczyny oraz orzecha laskowego. Oznacza to, że częstość wykrywanej obecności przeciwciał dla tej molekuły wynosi mniej niż 50% [10].

 

Reakcje krzyżowe pyłku leszczyny

Białko leszczyny Cor a 1 jest najsilniejszym alergenem pyłkowym [11], który wykazuje reakcje krzyżowe z alergenami brzozy oraz olchy, a także orzechów laskowych i owoców.

Reakcja krzyżowa zachodzi wtedy, gdy jedno przeciwciało reaguje z dwoma alergenami [12]. W większości wypadków reakcja krzyżowa dotyczy jednej rodziny białek, ale może też pojawić się pomiędzy różnymi grupami, np. alergeny pyłku leszczyny i orzecha laskowego.

Prawdopodobieństwo reakcji krzyżowej jest uzależnione od budowy uczulających białek, a ściślej mówiąc od podobieństwa względem siebie. Częściej dochodzi do reakcji krzyżowej w sytuacji, gdy alergeny są homologami, czyli ich podobieństwo przekracza 70% [13].

Więcej o reakcjach krzyżowych przeczytasz tutaj: 

Objawy alergii na leszczynę

Alergia na pyłki roślin jest uważana za najczęstszą przyczynę sezonowego alergicznego nieżytu nosa [14]. Objawy jakie towarzyszą osobom uczulonym na pyłki leszczyny mogą stopniowo się rozwijać, w zależności od stężenia ziaren w powietrzu. Oprócz alergicznego nieżytu nosa typowe objawy występujące przy alergii na pyłki leszczyny to:

  • wodnista wydzielina z nosa
  • świąd nosa
  • kichanie
  • łzawienie, zaczerwienienie i pieczenie spojówek

Rzadziej obserwuje się występowanie objawów ze strony dolnych dróg oddechowych. Najczęściej towarzyszą one osobom pracującym wśród upraw leszczyny praz ich rodzin.

 

Pyłki leszczyny i co dalej?

Sezon pylenia otwiera leszczyna. Jej ziarna utrzymują się w powietrzu do początków kwietnia. Dla osób z alergiami na pyłki rozpoczyna się trudny czas, który może potrwać nawet do późnej jesieni.

  • W lutym do leszczyny dołączy olsza.
  • Marzec to czas startu pylenia topoli.
  • W kwietniu dołączy do niej również brzoza, dąb i trawy. W tym miesiącu rozpoczyna się również pylenie grzybów pleśniowych. Zarodniki Cladosporium i Alernaria będą towarzyszyć alergikom bardzo długo, bo czasami ich pylenie kończy się dopiero w listopadzie [15].
  • Maj to początek pylenia chwastów. W powietrzu pojawiają się zarodniki babki, szczawiu, pokrzywy.
  • W lipcu dołączy do nich ambrozja [15].

Justyna Kukuryk

_______________________

Opublikowano: 19.01.2021

Aktualizacja: 02.01.2022

  1. J.Puławska, P. Sobiczewski, Nowa choroba leszczyny, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, 2010
  2. Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu, Corylus (Leszczyna, orzech laskowy) rodzina Corylaceae (Leszczynowate)
  3. Seneta W., Dolatowski J.: Dendrologia. PWN, Warszawa 2004
  4. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
  5. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012
  6. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E.Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin,  K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz,  G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  7. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E. Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin, K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz, G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  8. R. Kurzawa, Ł. Błażowski, ABC diagnostyki molekularnej w alergologii cz. 1-3, 2019
  9. J Allergy Clin Immunol 2002, Beyer K, Grishina G, Bardina L, Grishin A, Sampson HA, Identyfikacja globuliny 11S jako głównego alergenu orzechów laskowych w reakcjach ogólnoustrojowych wywoływanych przez orzechy laskowe
  10. Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Buczyłko, Molekuły alergenowe, Alergia 2013-2019
  11. K. Piotrowska-Weryszko, A. Konarska, M. Puc, A. Woźniak, A. Sulborska, E. Weryszko-Chmielewska, M. Malkiewicz, A. Lipiec, M. Ziemianin, K. Dąbrowska-Zapart, E. Kalinowska, A. Rapiejko, D. Jurkiewicz, G. Siergiejko, D. Kotrych, P. Rapiejko, Corylus pollen season in Poland in 2019.
  12. P. Rapiejko, A. Lipiec, Alergeny pyłku leszczyny, Alergoprofil 2007
  13. P. Rapiejko, A. Lipiec, Alergeny pyłku leszczyny, Alergoprofil 2007
  14. B. Majkowska-Wojciechowska, Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce, Alergia Astma Immunologia 2016
  15. P. Rapiejko, Alergeny pyłku roślin, Warszawa 2012