Dlaczego alergia jest chorobą przewlekłą?
Za przewlekły charakter alergii odpowiada pamięć immunologiczna, czyli zdolność układu odpornościowego do zapamiętywania wrogów [2]. Podczas pierwszego kontaktu z alergenem organizm tworzy komórki pamięci, czyli wyspecjalizowane limfocyty B i T [2].
Przy kolejnym spotkaniu układ immunologiczny rusza do ataku. Komórki obronne uwalniają kaskadę cząsteczek zapalnych: histaminę, przeciwciała lub cytokiny [3]. Związki te wywołują objawy alergii i podtrzymują stały, „ukryty” stan zapalny. Tli się on w organizmie nawet po przerwaniu kontaktu z alergenem [3].
Czy każda alergia trwa całe życie?
Nie. Część alergii może ustępować wraz z wiekiem. Dotyczy to niektórych alergii wieku dziecięcego, szczególnie na mleko krowie i jajko. Z badań wynika, że u ok. 50% dzieci alergia na mleko ustępuje w okolicach 5. roku życia [4]. W przypadku alergii na jajko objawy mijają u 68% 16-latków [5].
Do wygaszenia alergii nie dochodzi jednak z dnia na dzień. Aby przyspieszyć i kontrolować nabywanie tolerancji, wykorzystuje się tzw. drabiny mleczne i jajeczne [6]. Metoda ta polega na stopniowym wprowadzaniu do diety dziecka uczulających produktów po obróbce termicznej (np. muffinek, naleśników, jajecznicy, jajek gotowanych na twardo). Wysoka temperatura niszczy strukturę niektórych białek. Końcowym etapem procesu jest włączenie do diety form surowych. Przechodzenie przez kolejne szczeble drabiny uczy układ odpornościowy tolerancji alergenów [6].
Z kolei inne rodzaje alergii, w tym m.in. na:
- roztocze,
- sierść zwierząt,
- jad owadów,
- orzechy.
są z nami przez wiele lat, często do końca życia (chociaż można się skutecznie odczulać, o czym w dalszej części artykułu) [7].
Alergia może nie tylko utrzymywać się w dorosłości, ale również pojawić się u osoby dorosłej po raz pierwszy. Dotyczy to szczególnie alergii wziewnych, np. na pyłki traw lub roztocze [8].
Co zwiększa ryzyko przewlekłego przebiegu alergii?
Niektóre czynniki zwiększają ryzyko, że alergia będzie miała ciężki i przewlekły charakter. Zalicza się do nich:
- rodzinne obciążenie alergią,
- narażenie na dym tytoniowy,
- zanieczyszczenie powietrza,
- częsty kontakt z alergenem,
- współwystępowanie astmy i AZS [9,10].
U części najmłodszych pacjentów rozwija się tzw. marsz alergiczny, ponieważ układ odpornościowy z wiekiem może zmieniać lub obierać nowe cele ataku [9]. Oznacza to, że zmiany skórne (AZS) i problemy z brzuszkiem po jedzeniu u niemowląt mogą zwiastować wystąpienie kataru siennego w wieku przedszkolnym. Średnio 30% dzieci, u których przed 2. rokiem życia zdiagnozowano atopowe zapalenie skóry (egzemę), do ukończenia 6. roku życia rozwija astmę oskrzelową [11].
Czy przewlekłą alergię można skutecznie kontrolować?
Największe znaczenie w leczeniu ma ograniczenie kontaktu z alergenem. Metody profilaktyki dobiera pod kątem konkretnego, zdiagnozowanego czynnika uczulającego [12].
- Przy stwierdzonej alergii na roztocze kurzu domowego warto stosować pokrowce antyroztoczowe na materac i poduszki. Zaleca się również regularne pranie pościeli w temperaturze minimum 60°C oraz usunięcie dywanów i ciężkich zasłon z sypialni [12].
- Przy potwierdzonym uczuleniu na pyłki roślin należy zamykać okna w okresie wysokiego pylenia oraz używać oczyszczaczy powietrza z filtrem HEPA. Po powrocie do domu w sezonie pyłkowym warto wziąć prysznic i zmienić ubranie [12].
- W przypadku alergii pokarmowej często konieczna jest eliminacja uczulającego pokarmu z diety [12].
- Przy nadwrażliwości na zwierzęta domowe podstawą jest unikanie kontaktu z nimi [12].
Dlaczego unikanie narażenia na alergeny jest tak ważne? Ponieważ leki stosowane przy alergiach (leki przeciwhistaminowe, miejscowe glikokortykosteroidy) działają objawowo. Oznacza to, że łagodzą katar, zmiany skórne czy uczucie zatkanego nosa. Nie usuwają jednak prawdziwej przyczyny alergii – nadreaktywności układu odpornościowego [13].
Jedynym wyjątkiem jest immunoterapia swoista, czyli odczulanie [12]. Polega na podawaniu stopniowo zwiększanych dawek alergenu. Układ odpornościowy, zamiast gwałtownej reakcji, uczy się tolerancji. Leczenie trwa zwykle kilka lat. Do jego efektów zalicza się:
- zmniejszenie nasilenia objawów,
- ograniczenie potrzeby stosowania leków,
- hamowanie rozwoju astmy,
- utrzymanie poprawy przez wiele lat po zakończeniu terapii [12].
