Oczyszczacz powietrza czy klimatyzacja – co lepiej chroni przed pyłkami?

Działanie oczyszczacza można porównać do odkurzacza, który zamiast kurzu z dywanu „wciąga” powietrze znajdujące się w pomieszczeniu. Powietrze trafia do układu filtrów, które wyłapują zanieczyszczenia, w tym alergeny. Drugą stroną urządzenia do pokoju wypuszczany jest czysty, przefiltrowany strumień [3].

Oczyszczacze powietrza swoją skuteczność zawdzięczają filtrom HEPA. Można je sobie wyobrazić jako gęsty, wielowarstwowy „labirynt” mikroskopijnych włókien [3].

• W nowoczesnych urządzeniach standardem są filtry HEPA klasy H13. Zatrzymują 99,97 proc. zanieczyszczeń o wielkości 0,3 μm [4].
• Oznacza to, że na 10 000 cząsteczek o wielkości 0,3 μm tylko 3 zdołają przedostać się na drugą stronę.
• Pyłki roślin są od nich znacznie większe. Ich średnica wynosi zwykle od 10 do 200 μm [5], dlatego nie mają fizycznej możliwości, by „przecisnąć się” przez filtr.

Jakość filtra to niejedyna cecha urządzenia, na którą warto zwrócić uwagę. Oczyszczacz musi cechować się odpowiednią wydajnością, którą określa parametr CADR. Mówi on o tym, ile metrów sześciennych czystego powietrza maszyna dostarcza w ciągu godziny [6]. Jeśli CADR jest zbyt niski w stosunku do objętości powietrza w pokoju, pyłki mogą osiadać na meblach i dywanach szybciej, niż oczyszczacz zdoła je zaciągnąć.

Na skuteczność oczyszczacza wpływa też jego umiejscowienie. Wokół urządzenia powinna znajdować się wolna przestrzeń, umożliwiająca swobodny przepływ powietrza.

Skoro oczyszczacz pomaga ograniczyć ilość pyłków w domowym powietrzu, to czy warto w ogóle rozważać klimatyzację? Odpowiedź kryje się w sposobie, w jaki radzimy sobie z upałami. Jeśli w gorący dzień otworzymy okno, by wpuścić do środka odrobinę chłodu, do mieszkania przedostaną się alergeny. Oczyszczacz powietrza może nie nadążyć z ich usuwaniem.

Na rynku dostępne są dwa główne rodzaje klimatyzatorów:

• Klimatyzatory ścienne

To urządzenia montowane na stałe. Pracują w obiegu zamkniętym. Schładzają powietrze, które już jest w pokoju, więc w porze najintensywniejszego pylenia można zabarykadować się w domu i uzyskać powiew chłodu bez konieczności otwierania okna [7].

• Klimatyzatory przenośne

To urządzenia te wyrzucają gorące powietrze rurą na zewnątrz (najczęściej przez uchylone okno), co tworzy w mieszkaniu podciśnienie. Nawet jeśli użyjemy uszczelki okiennej, fizyka wymusi zassanie „brakującego” powietrza z zewnątrz każdą możliwą szczeliną. Może to spowodować wprowadzenie do domu kolejnej porcji świeżych pyłków [8].

Czy klimatyzator może filtrować powietrze z zanieczyszczeń? Jego głównym zadaniem jest zmiana temperatury, a nie oczyszczanie. Większość starszych urządzeń ma jedynie filtry wstępne – proste siatki, które zatrzymają kłęby kurzu czy sierść psa, ale przepuszczą mikroskopijne pyłki roślin.

Jednak współczesne klimatyzatory coraz częściej są wyposażane w systemy, które aktywnie oczyszczają powietrze. Mogą to być zarówno wysokowydajne filtry, jak i jonizatory. Wypuszczają one jony, które przyczepiają się do cząsteczek zanieczyszczeń (w tym pyłków) i „dociążają” je, dzięki czemu szybciej opadają na podłogę, zamiast krążyć w powietrzu [3].

Jonizacja nie usuwa alergenów z pokoju, a jedynie „zmusza” je do opadania. Bez regularnego sprzątania pyłki mogą nadal stanowić zagrożenie.

Dla osób z alergią w klimatyzacji niezmiernie ważna jest funkcja osuszania powietrza. W wilgotnym środowisku ziarna pyłku pęcznieją. Następnie mogą pękać i uwalniać maleńkie cząstki alergenów, które mają zdolność przenikania do dolnych dróg oddechowych [9]. Takie cząstki mogą doprowadzić do skurczu oskrzeli i duszności [10].

Z osuszaniem warto jednak zachować umiar. Optymalna wilgotność powinna utrzymywać się na poziomie 45–50 proc. Zbyt drastyczne wysuszenie powietrza niszczy ochronny śluz i pozbawia organizm naturalnej bariery przed zanieczyszczeniami [11].

A jakie są minusy klimatyzatora?

Wilgoć osadzająca się na jego wewnętrznych elementach tworzy idealne warunki do rozwoju pleśni [12]. Wewnątrz nieregularnie czyszczonego urządzenia intensywnie gromadzi się również kurz, a w nim roztocze [13].

Podczas pracy urządzenie może „wyrzucać” pleśń oraz roztocze do pomieszczenia, co u osób uczulonych na te alergeny prowadzi do ataków kichania czy duszności [13,14]. Kontakt z pleśnią i kurzem może szkodzić również tym, który nie mają alergii – powodować przewlekłe bóle głowy, podrażnienie dróg oddechowych czy zmiany skórne [15]. Dlatego tak ważne jest regularne serwisowanie sprzętu.

Klimatyzacja, o którą nie dbamy prawidłowo, może zmienić się także w rezerwuar bakterii i wirusów [16]. Sugeruje się wręcz związek między zanieczyszczonymi systemami klimatyzacji a zakażeniami wewnątrzszpitalnymi.