Szkodnik czy przyjaciel?
Szczury z jednej strony mają złą reputację – kojarzą się z brudem, chorobami i miejskimi kanałami. Z drugiej jednak coraz częściej stają się domowymi pupilami ze względu na swoją inteligencję oraz towarzyskość. Jednocześnie są też wykorzystywane w laboratoriach do badań naukowych. Człowiek ma więc wiele okazji, by zetknąć się z tymi zwierzętami oraz ich alergenami [1,3]. Czy takie spotkania mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami?
Nie tylko sierść – gdzie naprawdę czai się alergen?
W przypadku szczura głównym alergenem jest białko o nazwie Rat n 1. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie pochodzi ono bezpośrednio z sierści, lecz z moczu i śliny gryzonia. Sierść może być jednak nośnikiem alergenu, który zwierzę przenosi na futerko np. podczas mycia [1,3,5]. Uczulające białka są bardzo małe, dzięki czemu łatwo unoszą się w powietrzu (zwłaszcza podczas sprzątania, wymiany klatek czy karmienia zwierząt) i mogą utrzymywać się w nim nawet ponad godzinę [2].
Warto również wiedzieć, że Rat n 1 ma podobną budowę do:
- alergenu myszy (Mus m 1),
- niektórych alergenów kota (Fel d 4), psa (Can f 6) czy konia (Equ c 1).
Może to tłumaczyć, dlaczego alergicy reagują na kilka gatunków zwierząt [1,3].
W strefie wysokiego ryzyka
Najbardziej narażone na rozwój alergii są osoby mające częsty, intensywny i długotrwały kontakt ze szczurami (naukowcy w laboratoriach, lekarze weterynarii i opiekunowie zwierząt). Ekspozycja jest kluczowym czynnikiem ryzyka. Im więcej alergenu w powietrzu, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia objawów. Szczególnie wysokie stężenia pojawiają się podczas czyszczenia klatek, wymiany ściółki czy pracy z aktywnymi zwierzętami [1,2,4].
Duże znaczenie ma też indywidualna skłonność do alergii. Bardziej narażone są osoby z atopią, z alergiami w rodzinie, z predyspozycjami genetycznymi oraz te, które są już uczulone na inne zwierzęta, np. kota lub psa [1,2,3,4].
Alergia na szczura
Uczulenie na szczura może pojawić się w wyniku bezpośredniego kontaktu ze zwierzęciem lub po inhalacji aeroalergenów od niego pochodzących. Najczęstsze objawy alergii to katar, kichanie, świąd i zapalenie spojówek. Mogą też wystąpić reakcje skórne w postaci pokrzywki lub swędzącej wysypki plamisto-grudkowej. W niektórych przypadkach dochodzi do astmy [1,2,4].
Choć większość reakcji alergicznych ma łagodny lub umiarkowany przebieg, w rzadkich sytuacjach może dojść do ciężkiej reakcji alergicznej – anafilaksji. W literaturze naukowej opisany został przypadek 48-letniej pracownicy laboratorium, która została ugryziona przez szczura podczas pracy. Już po 5 minutach pojawiło się u niej silne zaczerwienienie skóry, a następnie kaszel, ucisk w klatce piersiowej i duszność. Objawy ustąpiły po kilku godzinach po podaniu leku przeciwalergicznego i wziewnego leku rozszerzającego oskrzela [4].
Diagnostyka
Alergię na szczura rozpoznaje się przede wszystkim na podstawie rozmowy z pacjentem i jego objawów. Dodatkowo wykonuje się badania, które mogą potwierdzić lub wykluczyć uczulenie. Najczęściej są to:
- testy skórne punktowe, czyli nałożenie na przedramię kropli z alergenami i nakłucie skóry, aby sprawdzić, czy pojawi się reakcja w postaci bąbla i zaczerwienienia,
- badanie krwi, które pokazuje, czy organizm wytwarza specjalne przeciwciała przeciwko białkom szczura [1].
Jak poradzić sobie z alergią na szczura?
Leczenie alergii na szczury polega głównie na ograniczeniu kontaktu z alergenami. Nie ma preparatów do odczulania, dlatego nie prowadzi się swoistej immunoterapii. W przypadku łagodnych i umiarkowanych objawów wystarczy często zmniejszenie ekspozycji, natomiast przy cięższych reakcjach konieczna bywa całkowita eliminacja kontaktu ze zwierzęciem. W laboratoriach zaleca się stosowanie indywidualnie wentylowanych klatek, odpowiedniej filtracji powietrza oraz używanie środków ochrony osobistej, takich jak maski, rękawice i odzież ochronna [1,2].
W warunkach domowych najskuteczniejszym sposobem ograniczenia objawów alergii jest usunięcie zwierzęcia. Poziom alergenów spada wtedy stopniowo, zwykle w ciągu 4–6 miesięcy, choć intensywne sprzątanie może przyspieszyć ten proces. Jeśli szczur pozostaje w domu, lepiej ograniczyć jego dostęp do sypialni, stosować filtry HEPA, regularnie odkurzać pomieszczenia i zmieniać pościel co dwa tygodnie. Dzięki temu stężenie alergenów w powietrzu będzie mniejsze [1,2].
