W skrócie
- Pleśnie rozwijają się na liściach i glebie, a także w domach – w łazienkach, kuchniach i piwnicach.
- Stężenie zarodników na zewnątrz spada dopiero po pierwszych przymrozkach.
- Przy alergii na zarodniki pleśni w powietrzu może dochodzić do reakcji krzyżowych, np. z drożdżami.
- Powodują katar, łzawienie, a także zaostrzają astmę i AZS.
- Jak się chronić? Unikaj grabienia liści, pracy przy kompoście, dużej wilgotności w domu.
Zarodniki zewnątrzdomowe i wewnątrzdomowe
Pora dojrzewania grzybów kojarzy nam się zwykle z latem i początkiem jesieni. Problem alergii na grzyby mikroskopowe może być jednak całoroczny. Wszystko zależy od tego, na alergeny jakich gatunków jesteśmy uczuleni.
Alternaria i Cladosporium
Obecność w powietrzu grzybów zewnątrzdomowych (Alternaria, Cladosporium) ściśle wiąże się z porą roku oraz warunkami atmosferycznymi. Rozwijają się w glebie, na obumierających roślinach, trawach czy opadłych liściach. Ich stężenie spada gwałtownie wraz z nadejściem pierwszych przymrozków [2,3].
Warto jednak pamiętać, że zarodniki tych gatunków nie znikają całkowicie z atmosfery. Alergeny są stale obecne w powietrzu, a sezonowo zmienia się jedynie ich stężenie.
Penicillium i Aspergillus
Z kolei grzyby wewnątrzdomowe (Penicillium, Aspergillus) stanowią problem całoroczny. Świetnie czują się w zamkniętych, zawilgoconych pomieszczeniach o słabej wentylacji. Ich głównymi siedliskami są:
- łazienki,
- piwnice,
- szczeliny między płytkami,
- ściany za meblami,
- doniczki z roślinami,
- zaniedbane układy klimatyzacji i nawilżaczy powietrza [4].
Kalendarz pylenia i pogoda
Zarówno grzyby wewnątrzdomowe, jak i zewnątrzdomowe towarzyszą nam przez okrągły rok. Jednak w przypadku tych drugich intensywność kontaktu w dużej mierze zależy od pory roku i pogody.
- Szczyt sezonu: najwyższe stężenie zarodników zewnątrzdomowych przypada na miesiące od czerwca do października, ze szczególnym nasileniem w lipcu, sierpniu i wrześniu [2,3].
- Pogoda a uwalnianie zarodników: Alternaria i Cladosporium uwalniają najwięcej zarodników w słoneczne, suche dni [5].
- Prace rolnicze i ogrodowe: sezon żniw, koszenie traw, przerzucanie kompostu czy jesienne grabienie liści powodują wzbijanie w powietrze „chmur” zarodników, co może wywoływać nagłe zaostrzenia objawów [6].
- Zjawisko „astmy burzowej”: choć najwięcej objawów występuje w dni suche i gorące, wyjątkowym zagrożeniem są burze. Nagłe zmiany ciśnienia, temperatury i wilgotności w połączeniu z porywistym wiatrem sprzyjają transportowi zarodników na duże odległości oraz ich rozpadowi na mikroskopijne cząstki. Z łatwością docierają one do dolnych dróg oddechowych, co u osób uczulonych może wywołać nagłe napady duszności [7].
Reakcje krzyżowe – gdy układ odpornościowy się myli
Szkodliwy wpływ zarodników grzybów nie ogranicza się wyłącznie do dróg oddechowych. Układ odpornościowy może pomylić wdychane alergeny grzybów z… alergenami zawartymi w żywności.
Osoby uczulone na grzyby mikroskopowe – a w szczególności na gatunek Alternaria – mogą doświadczać tzw. reakcji krzyżowych. Główny alergen obecny w tych zarodnikach (białko Alt a 1) ma strukturę bardzo podobną do białek znajdujących się w niektórych warzywach i innych gatunkach grzybów.
W efekcie spożycie konkretnego produktu może wywołać tzw. zespół alergii jamy ustnej. Objawia się on pieczeniem, swędzeniem lub obrzękiem ust, języka i gardła po zjedzeniu np.:
- szpinaku,
- grzybów jadalnych (np. pieczarek),
- produktów zawierających drożdże [8].
Objawy alergii na pleśnie
Alergia na zarodniki grzybów pleśniowych daje symptomy przypominające klasyczną pyłkowicę. Jednak ze względu na mniejszy rozmiar cząsteczki tych alergenów łatwiej wnikają do niższych partii układu oddechowego.
O reakcji alergicznej na pleśnie mogą świadczyć:
- wodnisty katar i uczucie zatkanego nosa,
- napadowe kichanie
- suchy, uporczywy kaszel,
- duszności,
- nasilenie zmian skórnych w AZS [9,10].
Jak ograniczyć kontakt z alergenem? Praktyczne wskazówki
Całkowite wyeliminowanie kontaktu z zarodnikami pleśni jest niemożliwe. Jednak wdrożenie kilku codziennych nawyków znacząco zmniejsza narażenie na te alergeny:
- Unikaj otwierania okien w słoneczne, wietrzne dni oraz bezpośrednio po grabieniu liści [2,3].
- Unikaj samodzielnego grabienia opadłych liści czy przerzucania kompostu. Podczas wykonywania tych czynności narażenie na zarodniki jest szczególnie wysokie [6].
- Gdy zbliża się nawałnica, zamknij okna i pozostań wewnątrz budynku [7].
- Utrzymuj wilgotność powietrza w domu poniżej 50%. W razie potrzeby stosuj osuszacze oraz usuwaj na bieżąco wykwity pleśni z fug czy uszczelek [4].
- Po dłuższym pobycie na zewnątrz zmień odzież i umyj twarz oraz włosy, na których osiadają zarodniki [11].
