Alergia na brzozę, czyli co ją łączy z jabłkiem

To jedno z bardziej rozpowszechnionych drzew na półkuli północnej. Pod nazwą „brzoza” kryje się około 60 gatunków roślin [1]. Powszechnie występuje również w Polsce. Jej okres pylenia w niektórych regionach świata rozpoczyna się już w styczniu. W naszym kraju brzoza zaczyna pylenie w marcu. Najwyższe stężenia jej pyłków utrzymują się w powietrzu przez kilka tygodni. Badacze dowiedli jednak, że mogą one występować w atmosferze nawet w lipcu [2].

Co charakterystyczne, brzoza jest bardzo częstą przyczyną alergii wziewnych, zwłaszcza wśród mieszkańców krajów położonych na półkuli północnej. W Skandynawii uczula najczęściej, w Polsce w przypadku alergii wziewnej wyprzedzają ją tylko pyłki traw [3].

Eksperci szacują, że alergia na brzozę może dotyczyć nawet 14,9% mieszkańców naszego kraju [3]. Co w przeliczeniu na liczbę ludności daje ponad 5,6 mln osób.

Badacze nie mają dobrych wiadomości dla osób z alergiami na pyłki. Okazuje się, że zmiany klimatyczne i zanieczyszczenie środowiska mają duży wpływ na wydłużenie okresu pylenia roślin i zwiększenie stężenia pyłków w atmosferze [4]. Szerokie badania nad pyleniem roślin prowadzą badacze na całym świecie. Według przewidywań amerykańskich naukowców do 2040 roku stężenie alergenów roślinnych podwoi się [5].

Tendencja wzrostowa dotyczy również pylenia brzozy. Okazuje się, że ostatnie lata były rekordowe dla stężenia pyłków tego drzewa w naszym kraju. Z danych wynika, że rok do roku ilość pyłków brzozy w powietrzu była od kilku do kilkunastu razy większa niż w poprzednim sezonie. Co bardzo istotne, wydłuża się także główny sezon pyłkowy, a dodatkowo przez cały okres utrzymują się wysokie stężenia alergenów brzozy w powietrzu [6].

REKLAMA

W pyłku brzozy występuje około dziesięciu alergenów. Z punktu widzenia pacjenta najistotniejsze będą dwa z nich.

• Bet v 1 jest głównym alergenem brzozy. Oznacza to, że uczula od 50 do 95% alergików na pyłek tej rośliny [2]. Bardzo często reaguje krzyżowo z białkami o podobnej budowie, zwłaszcza w przypadku pokarmów roślinnych i innych pyłków.
• Bet v 2 należy do tzw. alergenów mniejszych. Oznacza to, że mniej niż 50% osób uczulonych na pyłek brzozy ma alergię na to białko. Co jednak istotne, alergen Bet v 2 bardzo często wywołuje reakcje krzyżowe z wieloma owocami i warzywami [3].

Jak podkreślają specjaliści, jedną z charakterystycznych cech alergii na brzozę są liczne reakcje krzyżowe z innymi roślinami [3]. Ich przyczyną jest podobieństwo między uczulającymi białkami. Jeśli przekracza ono 70%, wówczas reakcja krzyżowa jest bardzo prawdopodobna. Osoby pierwotnie uczulone na alergen Bet v 1 mogą mieć także objawy podczas pylenia olszy i leszczyny oraz po zjedzeniu jabłka, soi, marchwi lub selera. W przypadku alergików na Bet v 2 do reakcji krzyżowej może dojść w trakcie pylenia traw oraz oliwki, a także po zjedzeniu gruszki, czereśni, selera czy jabłka [2].

Alergicy na pyłek brzozy z reguły nie są w stanie dokładnie przewidzieć, kiedy nastąpi u nich zaostrzenie objawów. Najczęściej dochodzi do niego nagle, wraz z gwałtownym początkiem pylenia brzozy [7]. Według badań pierwsze objawy alergii pojawiają się u pacjentów wówczas, gdy stężenie pyłków w powietrzu przekroczy 20 ziaren na metr sześcienny. Przy stężeniu 75 ziaren objawy występują już u wszystkich uczulonych. Jeśli ich ilość w metrze sześciennym powietrza przekroczy 155, wówczas u chorych mogą występować duszności [8].

Podczas pylenia brzozy osoby uczulone mają takie objawy jak:

• wodnista wydzielina,
• świąd nosa,
• kichanie,
• zatkanie nosa,
• łzawienie,
• zaczerwienie i pieczenie oczu [9].

W przypadku chorych na astmę o podłożu alergicznym może dojść do zaostrzenia choroby [10].

Warto również wspomnieć o objawach, które mogą wystąpić w wyniku reakcji krzyżowej po spożyciu owoców i warzyw. Są one związane przeważnie z zespołem alergii jamy ustnej, który charakteryzuje się swędzeniem, pieczeniem i obrzękiem języka oraz ust. Czasami mogą mu towarzyszyć katar, łzawienie oczu i chrypka [3]. Natomiast, co istotne, objawy alergii pokarmowej u osób pierwotnie uczulonych na brzozę najczęściej są łagodne [11].

Rozpoznanie większości chorób alergicznych opiera się na kilku głównych filarach. Pierwszym będzie dokładny wywiad lekarski. W następnej kolejności alergolog zleci przeprowadzenie odpowiednich testów. Jakich badań może spodziewać się osoba z podejrzeniem alergii wziewnej? W gabinetach alergologicznych najczęściej wykonywane są punktowe testu skórne oraz oznaczenie swoistych przeciwciał E w surowicy krwi [12].

Przy podejrzeniu alergii na brzozę istotne jest wykonanie testów molekularnych, i to z kilku powodów. W przypadku alergii na pyłki tej rośliny często dochodzi do reakcji krzyżowych. Inne testy nie dadzą nam odpowiedzi, czy objawy pacjenta są wynikiem alergii pierwotnej, czy właśnie reakcji krzyżowej. Takie informacje otrzymamy tylko po wykonaniu diagnostyki molekularnej [13].

Tego typu diagnostyka będzie miała także duże znaczenie przy kwalifikowaniu pacjentów do immunoterapii, czyli do odczulania. Wówczas trzeba ustalić, który alergen jest przyczyną uczulenia u pacjenta i dobrać na tej podstawie odpowiednią szczepionkę alergenową. Takie postępowanie daje dużo większą szansę na skuteczne odczulenie chorego [13].

_____________________________________

Publikacja: 01.03.2024
Aktualizacja 07.04.2026