Warstwa po warstwie. Jak rozpoznać uczulenie na cebulę?

Cebula (Allium cepa L.) to jedno z najczęściej uprawianych i spożywanych warzyw. Ze względu na swój charakterystyczny smak oraz wartość odżywczą znajduje szerokie zastosowanie w kuchni na całym świecie. Często bywa wykorzystywana także w celach leczniczych, gdyż posiada liczne właściwości zdrowotne. Wykazuje m.in. działanie:

• przeciwdrobnoustrojowe,
• przeciwutleniające,
• przeciwzapalne,
• przeciwcukrzycowe [1,2,3].

Cebula niestety kryje w sobie również alergeny, które w rzadkich przypadkach mogą powodować niepożądane reakcje. Do tej pory jako trzy główne zidentyfikowano:

• All c 3 – białko transportujące lipidy (LTP), które jest bardzo odporne na gotowanie i trawienie;
• All c 4 – profilina, białko obecne w wielu roślinach, które może powodować reakcje krzyżowe z innymi warzywami i owocami;
• All c – alliinaza, enzym naturalnie obecny w cebuli [4].

Co ciekawe, alliinaza po uszkodzeniu cebuli (np. podczas krojenia) uruchamia reakcję, która prowadzi do powstania lotnych związków siarki. To właśnie te związki odpowiadają za ostry zapach warzywa, a jednocześnie wykazują właściwości przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i przeciwnowotworowe [12].

Warto też pamiętać, że cebula należy do rodziny liliowatych (Liliaceae) i podrodziny Aliolidea. Ze względu na podobieństwa białek alergia na to warzywo może współistnieć z nadwrażliwością na inne rośliny z tej grupy: czosnek, por, szczypiorek czy szparagi [6].

Cebula może wywoływać zarówno natychmiastowe, jak i opóźnione reakcje alergiczne. Objawy mogą pojawiać się po spożyciu surowego lub gotowanego warzywa, a także po kontakcie z nim (np. podczas krojenia) lub inhalacji aerozolu. Obejmują one:

• alergiczny nieżyt nosa,
• zapalenie spojówek,
• duszności,
• astmę,
• kontaktowe zapalenie skóry,
• pokrzywkę,
• rumień,
• świąd skóry,
• obrzęk naczynioruchowy (szczególnie w obrębie warg, powiek i twarzy),
• świąd i pieczenie jamy ustnej,
• obrzęk języka i gardła,
• parestezje (mrowienie, drętwienie, pieczenie) warg,
• bóle brzucha,
• niestrawność,
• wzdęcia,
• biegunkę [5,6,7,9].

W literaturze naukowej opisano pojedyncze przypadki ciężkich reakcji ogólnoustrojowych po zjedzeniu cebuli. Jeden z nich dotyczył 44-letniej kobiety, która doświadczała natychmiastowych reakcji w ciągu kilku minut po spożyciu surowej lub lekko ugotowanej cebuli. Objawy stopniowo się nasilały i obejmowały:

• intensywny świąd jamy ustnej,
• dezorientację,
• zaburzenia widzenia,
• krótkotrwałą utratę przytomności,
• nadmierne pocenie się,
• tachykardię (przyspieszone bicie serca),
• przejściowe osłabienie,
• w najcięższym epizodzie również pokrzywkę twarzy i szyi [8].

Z czasem kobieta zaczęła reagować także na sam kontakt z surową cebulą oraz na wdychanie oparów powstających podczas jej gotowania. Jednocześnie nie wykazywała żadnych nietolerancji po spożyciu dobrze ugotowanego warzywa [8].

Inny opisany przypadek dotyczył 35-letniego mężczyzny, u którego kilka minut po spożyciu ugotowanej cebuli wystąpiła ciężka reakcja ogólnoustrojowa z cechami anafilaksji. Obejmowała ona:

• intensywny świąd,
• uogólnioną pokrzywkę,
• duszność,
• dysfonię (zaburzenie głosu),
• znaczne pogorszenie samopoczucia [4].

Przypadki te potwierdzają, że choć alergia na cebulę jest rzadka, może w wyjątkowych sytuacjach prowadzić do poważnych reakcji zagrażających życiu.

Jeśli po spożyciu cebuli lub po kontakcie z nią pojawiają się niepokojące objawy, warto zgłosić się do alergologa. Lekarz, na podstawie wywiadu i charakteru dolegliwości, może zlecić odpowiednie badania diagnostyczne – w przypadku cebuli są to badania oparte na ekstraktach alergenowych. Najczęściej wykonuje się:

• punktowe testy skórne – polegają na nałożeniu na skórę niewielkiej ilości ekstraktu z cebuli i delikatnym nakłuciu naskórka. Jeśli w miejscu testu pojawi się zaczerwienienie lub bąbel, może to świadczyć o uczuleniu;
• badanie poziomu swoistych przeciwciał IgE z krwi – jest to badanie laboratoryjne, które sprawdza, czy organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciw białkom cebuli. Nie wymaga kontaktu z alergenem i jest bezpieczne także dla osób, które doświadczyły silnych reakcji alergicznych [4,10,11].

Obie metody pomagają potwierdzić lub wykluczyć alergię na cebulę. Należy jednak pamiętać, że wyniki powinny być zawsze interpretowane przez lekarza [10,11].