Pierwsze objawy alergii u niemowlęcia. Na co zwrócić uwagę przy rozszerzaniu diety?

Objawy alergii pokarmowej mogą dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego i układu krążenia. W reakcjach zależnych od IgE pojawiają się zwykle szybko – od kilku minut do około dwóch godzin po spożyciu produktu.

Najczęściej obserwuje się:

• pokrzywkę,
• „rozlane” zaczerwienienie skóry,
• obrzęk warg, powiek lub twarzy,
• nagłe wymioty,
• kaszel,
• chrypkę,
• świszczący oddech,
• bladość,
• osłabienie,
• wiotkość dziecka [1,2].

Zmiany skórne mogą mieć postać pokrzywki, zaczerwienienia obrzęku czy suchych, szorstkich plam. Najczęściej pojawiają się wokół ust, na twarzy, tułowiu i kończynach. Przy czym nie każde zaczerwienienie wokół ust wynika z alergii, może być to zwykłe podrażnienie [1,9].

U niemowlęcia rozpoznanie reakcji może być trudniejsze, ponieważ niemowlę nie potrafi zgłosić objawów takich jak świąd, ból brzucha czy problemów z oddychaniem.

Szczególną postacią alergii jest FPIES, czyli zespół zapalenia jelit wywołany białkami pokarmowymi. Typowe są obfite, powtarzające się wymioty występujące zwykle 1–4 godziny po spożyciu produktu. Mogą im towarzyszyć bladość, senność, wiotkość, biegunka i odwodnienie [4,5].

Do głównych alergenów pokarmowych, które mogą wywołać reakcje u niemowlaka należą:

• mleko krowie,
• jajo kurze,
• orzeszki ziemne i inne orzechy,
• pszenica,
• soja,
• ryby,
• skorupiaki i mięczaki np. krewetki, kraby, kalmary i małże,
• sezam.

Alergię może jednak wywołać także każdy inny pokarm, dlatego podczas rozszerzania diety kluczowa jest obserwacja, czy podobne objawy powtarzają się po tym samym produkcie [1,6].

Rozszerzanie diety rozpoczyna się zwykle około 6. miesiąca życia, gdy niemowlę wykazuje gotowość rozwojową, jednak nie wcześniej niż po ukończeniu 4. miesiąca. Niezależnie od tego, czy rodzice wybiorą karmienie łyżeczką, papki, BLW czy metodę mieszaną, zasady wprowadzania alergenów pozostają takie same. Dziecko powinno stopniowo poznawać różnorodne produkty o konsystencji dostosowanej do jego wieku i umiejętności. Aktualne zalecenia nie rekomendują profilaktycznego opóźniania wprowadzania produktów potencjalnie alergizujących [6,7].

Jak bezpiecznie wprowadzać alergeny podczas rozszerzania diety?

1. Nie należy bez potrzeby opóźniać wprowadzania produktów alergizujących. W pierwszym roku życia warto podać dziecku m.in. jajo, nabiał, ryby, pszenicę, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam i soję [6,7].
2. Produkty podawać w bezpiecznej formie:
   – rybę bez ości,
   – orzechy jako gładką pastę,
   – jajko dobrze ugotowane, tak aby białko i żółtko było ścięte,
   – winogrona pokrojone wzdłuż na cztery części,
   – borówki rozgniecione lub przekrojone na pół [6].
3. Produkty mleczne można podawać jako jogurt, twarożek lub dodatek do posiłku. Mleko krowie przed 12. miesiącem nie powinno zastępować mleka kobiecego ani mleka modyfikowanego [6].
4. Nowe alergeny najlepiej wprowadzać pojedynczo, nie podawać kilku nowych produktów alergizujących jednocześnie [6].
5. Pierwszą porcję należy podać dziecku zdrowemu, bez przeziębienia i innych dolegliwości, w niewielkiej ilości i najlepiej w pierwszej części dnia. Ułatwia to obserwację dziecka i rozpoznanie produktu, który mógł wywołać niepożądane objawy. Jeżeli jest dobrze tolerowany można stopniowo zwiększać jego ilość [6].
6. Produkt po wprowadzeniu – jeśli jest tolerowany – powinien pozostać w diecie i być podawany regularnie. Jednorazowe podanie nie wystarczy, aby upewnić się, iż dziecko nie ma alergii [6].
7. W razie reakcji warto zapisać, jaki produkt ją spowodował, w jakiej ilości został podany, po jakim czasie wystąpiły objawy i wykonać zdjęcie zmian skórnych. Nie eliminować kilku grup produktów po jednym nieswoistym objawie [8].

Kiedy przerwać podawanie produktu?

Podawanie produktu niemowlakowi należy przerwać, gdy pojawią się wyraźne objawy sugerujące alergię. Po reakcji obejmującej pokrzywkę (bąble przypominające oparzenie pokrzywą), obrzęk, powtarzające się wymioty, trudności w oddychaniu, wiotkość lub znaczne osłabienie nie należy ponownie serwować produktu do czasu konsultacji lekarskiej [1,2].