Krewna orzeszka ziemnego
Soczewica (Lens culinaris) jest rośliną strączkową i należy do tej samej rodziny co groch, soja, ciecierzyca, fasola czy… orzeszek ziemny. To cenne źródło białka roślinnego, witamin, błonnika pokarmowego i składników mineralnych. W kuchni najczęściej wykorzystuje się soczewicę czerwoną i zieloną. Jest popularna w wielu regionach świata (np. w curry indyjskim, sałatkach, zupach), dodaje się ją do jogurtów oraz batonów energetycznych. Jest też składnikiem pieczywa, przekąsek i makaronów. Ma szczególne znaczenie w dietach wegańskiej i bezglutenowej jako zamiennik mięsa [1,2].
Alergeny w małych ziarenkach
Choć ziarenka soczewicy są niewielkie, zawierają białka, które mogą wywołać silną reakcję alergiczną. Zgodnie z klasyfikacją WHO/IUIS Allergen Nomenclature Sub-Committee wyróżnia się trzy główne alergeny soczewicy:
- Len c 1 – tzw. białko zapasowe z grupy globulin, które roślina magazynuje w nasionach. Badania pokazują, że około 80% osób uczulonych posiada przeciwciała IgE skierowane właśnie przeciwko temu białku;
- Len c 2 – białko specyficzne dla nasion, związane z biotyną (witaminą B7). Rzadziej odpowiada za reakcje niż Len c 1, ale również może być rozpoznawane przez układ odpornościowy osób uczulonych;
- Len c 3 – niewielkie białko transportujące lipidy (nsLTP) [1,2].
Alergeny soczewicy należą do białek, które są stosunkowo odporne na wysoką temperaturę. Oznacza to, że nawet po ugotowaniu nie tracą swoich właściwości uczulających i nadal mogą wywoływać objawy alergii.
W badaniach wykazano, że osoby z potwierdzoną alergią częściej i silniej reagowały w testach skórnych na ekstrakt z soczewicy poddany gotowaniu niż na ekstrakt surowy. Co więcej, u wszystkich pacjentów z potwierdzoną nadwrażliwością test z użyciem ekstraktu gotowanego był dodatni, a powstałe bąble pokrzywkowe były większe niż po zastosowaniu ekstraktu nieogrzewanego.
Sugeruje to, że niektóre alergeny soczewicy są termostabilne, a obróbka cieplna może nawet sprzyjać powstawaniu nowych struktur białkowych (tzw. neoalergenów), które dodatkowo nasilają reakcję układu odpornościowego [3].
Kiedy organizm myli strączki
Białka roślin strączkowych są do siebie bardzo podobne. Z tego powodu układ odpornościowy może uznawać je za niemal identyczne, co prowadzi do tzw. reakcji krzyżowych. Oznacza to, że osoba uczulona na jeden rodzaj strączków może reagować także na inne.
W rejonie Morza Śródziemnego dobrze udokumentowano szeroką reaktywność krzyżową między soczewicą, ciecierzycą i grochem. Odpowiadają za nią podobne alergeny, takie jak Len c 1 w soczewicy, Pis s 1 w grochu czy globuliny obecne w ciecierzycy. W praktyce oznacza to, że organizm może „pomylić” białka i reagować różne strączki mimo alergii tylko na jeden z nich [2].
Reaktywność krzyżową zaobserwowano również u dzieci uczulonych na orzeszki ziemne. W jednym z badań wykazano, że niemal 64% dzieci z alergią na fistaszki miało dodatnie testy na co najmniej jedną inną roślinę strączkową – najczęściej kozieradkę, soczewicę, soję lub groch [2].
Uczulenie na soczewicę – objawy alergii
Objawy alergii na soczewicę pojawiają się zwykle po spożyciu samej soczewicy lub produktu, który ją zawiera. Najczęściej są to pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy, a także dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, wymioty. Mogą wystąpić również objawy ze strony układu oddechowego, w tym nieżyt nosa, świszczący oddech oraz duszność. W niektórych przypadkach pojawia się obrzęk powiek, warg i języka. Nasilenie reakcji bywa różne – od łagodnych zmian skórnych po ciężkie objawy ogólnoustrojowe (anafilaksja), które wymagają pilnej pomocy medycznej [4,5,6].
Niebezpieczne opary
Do większości reakcji alergicznych, w tym anafilaksji, dochodzi po spożyciu soczewicy. W literaturze medycznej opisano jednak kilka przypadków, gdy objawy wywołało… wdychanie pary wodnej powstającej podczas jej gotowania. Jeden z opisów dotyczył 8,5-letniego chłopca, u którego – mimo że nie jadł potrawy – bezpośrednio po wdychaniu oparów z gotującej się soczewicy pojawiły się:
- przekrwienie spojówek,
- zaczerwienienie skóry twarzy i ciała,
- obrzęk twarzy i powiek,
- kaszel,
- świszczący oddech,
- duszność.
Wystąpiły również zaburzenia świadomości, co wskazywało na rozwijającą się anafilaksję. Stan chłopca wymagał pomocy medycznej: podania adrenaliny oraz leków przeciwalergicznych. Przypadek ten sugeruje, że kontakt z alergenami obecnymi w oparach kuchennych również może prowadzić do poważnej reakcji ogólnoustrojowej, choć zdarza się to bardzo rzadko [7].
Diagnoza i leczenie alergii na soczewicę
Diagnostyka alergii na soczewicę zaczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego, w którym ustala się m.in. przebieg wcześniejszych reakcji, objawy oraz drogę kontaktu z alergenem. Następnie lekarz może zlecić badania potwierdzające lub wykluczające uczulenie, takie jak:
- testy skórne z wykorzystaniem ekstraktu z soczewicy,
- badanie krwi w celu wykrycia przeciwciał IgE przeciwko białkom soczewicy,
- doustne próby prowokacyjne, przeprowadzane w warunkach szpitalnych ze względu na ryzyko ciężkiej reakcji [2].
Leczenie polega przede wszystkim na unikaniu spożycia soczewicy i produktów ją zawierających. W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej stosuje się leki przeciwalergiczne, a w ciężkich przypadkach – adrenalinę w formie autowstrzykiwacza [2].
