Śródziemnomorskie drzewo
Oliwka jest długowiecznym drzewem, które ludzie uprawiają i wykorzystują już od ponad 5000 lat. Dostarcza owoców, oliwy oraz drewna i jest szczególnie rozpowszechniona w krajach basenu Morza Śródziemnego. Pyłek oliwki jest jedną z najczęstszych przyczyn sezonowych alergii układu oddechowego w tych regionach, zwłaszcza tam, gdzie drzewa oliwne rosną w dużych ilościach. Znacznie rzadziej występuje alergia na sam owoc oliwki lub oliwę z oliwek, choć opisano przypadki alergii pokarmowej po spożyciu oraz kontaktowego zapalenia skóry [1,2,5].
Alergeny w oliwce
Do tej pory w pyłku oliwki zidentyfikowano 15 alergenów (od Ole e 1 do Ole e 15). Jednym z ważniejszych jest Ole e 7 – molekuła należąca do grupy tzw. białek transportujących lipidy (LTP). Około 47% pacjentów z alergią na oliwkę jest uczulonych właśnie na ten alergen, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem anafilaksji. Ryzyko to jest wyższe w regionach, gdzie oliwki są powszechnie uprawiane [2,3].
Uważa się, że w przypadku owocu oliwki za reakcje alergiczne odpowiadają białka. Jednak mimo postępu badań nad składem białkowym oliwki i oliwy nie wszystkie alergeny zostały dokładnie poznane. Do tej pory w samym owocu oliwki potwierdzono obecność tylko jednego alergenu – Ole e 13. Należy on do rodziny białek podobnych do taumatyny (TLP), które uczestniczą w mechanizmach obronnych roślin [2,5].
Dlaczego alergia na owoc oliwki jest rzadka?
Mimo powszechnego spożycia oliwek alergia pokarmowa na ich owoc występuje rzadko. Może to wynikać z procesów technologicznych stosowanych podczas ich przygotowania do spożycia. Chodzi w szczególności o obróbkę z użyciem wodorotlenku sodu (NaOH), który jest stosowany do usuwania gorzkiego składnika (oleuropeiny), a jednocześnie prowadzi do degradacji białek z rodziny TLP, w tym Ole e 13. Choć białka te są zazwyczaj odporne na wpływ czynników zewnętrznych, długotrwałe działanie NaOH powoduje ich rozpad i utratę zdolności alergennych. Brak lub znaczne uszkodzenie tych białek w jadalnych oliwkach może tłumaczyć, dlaczego reakcje alergiczne nie są częste [1].
Kiedy podejrzewać uczulenie na oliwkę? Objawy alergii
Alergia na oliwkę może objawiać się różnie w zależności od drogi kontaktu z alergenem.
W przypadku nadwrażliwości na pyłek dominują objawy ze strony układu oddechowego, takie jak:
- nieżyt nosa,
- kichanie,
- świąd nosa,
- zapalenie spojówek,
- astma [8].
Po spożyciu oliwek (w ciągu kilku lub kilkudziesięciu minut) najczęściej pojawiają się:
- świąd w jamie ustnej (tzw. zespół alergii jamy ustnej),
- pokrzywka,
- obrzęk warg i powiek,
- ciężka reakcja ogólnoustrojowa – anafilaksja (duszność, zawroty głowy, wymioty) [4,5,7,8].
Kontakt skóry z owocem oliwki lub oliwą może natomiast prowadzić do reakcji takich jak:
- kontaktowe zapalenie skóry,
- świąd,
- zaczerwienienie,
- pokrzywka kontaktowa [1,8,9,11,12].
Objawy te występują głównie u osób mających bezpośredni i częsty kontakt z oliwkami lub oliwą, np. w pracy (pedikiurzyści, masażyści, kosmetyczki czy pizzermani) [1,5,9,12].
Opisywano również przypadki reakcji alergicznych wywołanych wdychaniem cząstek owocu oliwki, do których dochodziło podczas jego przetwarzania w tłoczniach oliwy. U pracowników pojawiały się takie objawy, jak:
- nieżyt nosa,
- duszność,
- ucisk w klatce piersiowej,
- świszczący oddech [1,6].
Uczulenie na oliwki – diagnoza i leczenie
Rozpoznanie uczulenia na oliwki opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach alergologicznych.
W diagnostyce stosuje się:
- punktowe testy skórne (w przypadku podejrzenia alergii na pyłki oliwki),
- testy skórne prick-to-prick z wykorzystaniem owoców oliwek (w przypadku podejrzenia alergii pokarmowej),
- oznaczenie we krwi przeciwciał IgE swoistych wobec oliwki.
W niektórych przypadkach wykonuje się próbę prowokacyjną, polegającą na podaniu niewielkiej ilości produktu pod kontrolą lekarza, aby ocenić reakcję organizmu. Można taką próbę przeprowadzić zarówno z pyłkiem oliwki, jaki z owocem czy oliwą.
Leczenie polega przede wszystkim na unikaniu kontaktu z alergenem, czyli eliminacji oliwek z diety oraz ostrożności przy spożywaniu potraw je zawierających. W przypadku łagodnych objawów alergii stosuje się leki przeciwhistaminowe [4,5,7].
