Ani cytryna, ani jabłko. Czym więc jest pigwa?
Pigwa pospolita (Cydonia oblonga), chociaż bywa nazywana „polską cytryną”, nie pochodzi z Polski ani nie jest cytrusem. To drzewo owocowe, które osiąga wysokość od 3 do 5 metrów. Uważa się, że pochodzi z Azji Zachodniej, a konkretnie z Zakaukazia, czyli terenów dzisiejszej Armenii, Azerbejdżanu, Iranu, południowo-zachodniej Rosji i Turkmenistanu. W starożytności pigwa rozprzestrzeniła się w Europie w krajach śródziemnomorskich, gdzie miała znaczenie nie tylko kulinarne, ale też kulturowe i symboliczne. W starożytnej Grecji owoc pigwy był prezentem dla panny młodej w dniu ślubu jako symbol płodności. Natomiast rzymski historyk i pisarz Pliniusz Starszy wychwalał jej właściwości lecznicze [1].
Mniejsza krewna
Pigwa kwitnie w maju białymi lub różowymi kwiatami, które wyglądają podobnie do kwiatów jabłoni. Owoce dojrzewają na przełomie września i października. Zmieniają wtedy barwę z zielonej na cytrynowożółtą oraz tracą pokrycie kutnerem, czyli charakterystycznym meszkiem. Zwykle ważą ok. 100–200 g, a pod względem kształtu przypominają jabłka i gruszki, co nie jest przypadkowe, gdyż rośliny te należą do tej samej rodziny, czyli różowatych (Rosaceae) [2,3].
Czy pigwę można jeść? Zastosowanie
Surowe owoce pigwy nie są trujące. Zwykle jednak nie spożywa się ich na surowo ze względu na cierpki, kwaśny smak, twardość (spowodowaną dużą ilością tzw. komórek kamiennych) oraz małą soczystość [3]. Szybko ciemnieją po przekrojeniu lub rozdrobieniu (za co odpowiadają związki polifenolowe).
Z powodu bardzo dużej ilości pektyn świetnie sprawdzają się w żelowaniu owoców. Skórka i miąższ pigwy zawierają olejek lotny, który nadaje przetworom delikatny aromat i kwaskowaty smak. Z tego względu pigwa jest chętnie wykorzystywana do produkcji:
- soków,
- dżemów,
- marmolad,
- galaretek,
- kompotów,
- likierów,
- nalewek.
Stosuje się ją także jako dodatek do herbat, jogurtów, lemoniad, lodów lub wyrobów cukierniczych (w postaci świeżych lub suszonych owoców, soku i miąższu) [2,3,4].
Jakie właściwości ma pigwa?
Owoce pigwy zawierają bardzo dużo polifenoli – związków, które rośliny produkują, żeby bronić się przed chorobami, promieniowaniem UV czy szkodnikami. Dzięki nim wykazują działanie prozdrowotne. Mają właściwości:
- hipoglikemiczne (obniżające poziom glukozy we krwi),
- przeciwzapalne,
- przeciwnowotworowe,
- przeciwbakteryjne,
- przeciwalergiczne [4,5,8,9].
Przeciwalergiczne działanie pigwy potwierdzają współczesne badania. Naukowcy odkryli, że ekstrakty z tego owocu potrafią zmniejszać objawy związane ze stanami zapalnymi skóry (również w AZS) i obniżać poziom przeciwciał IgE odpowiedzialnych za reakcje [10].
Inne badania pokazały, że substancje obecne w pigwie ograniczają wydzielanie tzw. cytokin prozapalnych – związków, które odpowiadają m.in. za swędzenie, obrzęk czy zaczerwienienie [11,12]. Pigwa może więc działać jak naturalna tarcza – nie tylko wzmacniać odporność, ale też łagodzić nadmierne reakcje organizmu na alergeny.
Czy ten owoc może zaszkodzić? Alergia na pigwę
Okazuje się, że mimo właściwości leczniczych (w tym również antyalergicznych! [5,6]) pigwa może powodować alergię. W literaturze naukowej opisany jest bardzo ciekawy przypadek 57-letniej kobiety, która doznała obrzęku języka i krtani po spożyciu kawałka surowej pigwy. Wcześniej samodzielnie zrywała owoce bez rękawiczek, co spowodowało u niej reakcję skórną na dłoniach w postaci rumienia i świądu.
Co ciekawe, przed tym epizodem kobieta miała kontakt z owocami pigwy i spożywała je (zarówno skórkę, jak i miąższ) i nie odczuwała objawów alergii. Nie przyjmowała żadnych leków, nie przechodziła infekcji w czasie wystąpienia reakcji alergicznej, nie była też uczulona na żadne owoce i warzywa [7].
Wykonano punktowe testy skórne, aby sprawdzić reakcję kobiety inne alergeny (pyłki i inne owoce z rodziny różowatych – brzoskwinię, jabłko, gruszkę). Wyniki wskazywały na brak uczulenia. Zrobiono także test z użyciem świeżego kawałka owocu, skórki i gotowanej pigwy. Silna reakcja alergiczna wystąpiła tylko w przypadku surowego miąższu pigwy. Dalsze badania potwierdziły, że kobieta była uczulona wyłącznie na pigwę (tzw. monosensytyzacja). Zalecono jej unikanie tego owocu oraz produktów, które go zawierają [7].
Rzadka, lecz możliwa reakcja
Spożycie surowej pigwy jest na ogół rzadkie i w związku z tym częstość reakcji alergicznych po jej zjedzeniu jest nieznana. Rumień po kontakcie z owocem może być powodowany przez substancje lotne drażniące skórę. Nie obserwuje się go jednak często, gdyż pigwę trudno dostać w sklepach spożywczych czy supermarketach. Bardziej narażone na reakcję alergiczną mogą być osoby zajmujące się uprawą tej rośliny i obróbką owoców [7].
