Czy sałata może uczulać?

Alergia na sałatę jest rzadka, ale możliwa. Jej główną przyczyną są tzw. białka transportujące lipidy (LTP), które występują w wielu roślinach i należą do tzw. panalergenów. Z tego względu mogą wywoływać reakcje krzyżowe, czyli sytuacje, gdy objawy alergii pojawiają się również po kontakcie z produktami, na które dana osoba nie jest pierwotnie uczulona [1,2].

Najważniejszym alergenem sałaty jest białko Lac s 1. Wykazuje ono duże podobieństwo do alergenu brzoskwini – Pru p 3, dlatego osoby uczulone na brzoskwinie czasem reagują także na sałatę. Reakcje krzyżowe mogą dotyczyć również innych owoców (np. jabłek, wiśni), orzechów, a także pyłków roślin, takich jak bylica czy platan. U niektórych osób objawy pojawiają się tylko po sałacie, ale jest to rzadkie zjawisko [1,2,3].

Warto również zaznaczyć, że oprócz LTP w sałacie występują inne związki, takie jak laktucyna i laktukopikryna, jednak uznaje się je za słabsze alergeny [4].

Objawy alergii na sałatę mają zróżnicowany charakter i różne nasilenie. Najczęściej występują po zjedzeniu tego warzywa bądź kontakcie skóry z liśćmi. U części osób reakcja pojawia się szybko, nawet w ciągu kilku minut, u innych dopiero po kilkudziesięciu minutach [2].

Objawy po spożyciu sałaty mogą obejmować:

• zespół alergii jamy ustnej (obrzęk, świąd, pieczenie, mrowienie warg, podniebienia, dziąseł, języka i tylnej ściany gardła),
• nudności,
• skurcze brzucha,
• uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej,
• uogólniony świąd,
• pokrzywkę,
• zaczerwienienie twarzy.
• w rzadkich przypadkach anafilaksję, czyli gwałtowną reakcję ogólnoustrojową, która może prowadzić do trudności w oddychaniu, spadku ciśnienia, utraty przytomności, a nawet zagrożenia życia [1,2].

W wyniku kontaktu skóry z liśćmi sałaty mogą pojawić się:

• pokrzywka uogólniona,
• kontaktowe zapalenie skóry,
• obrzęk naczynioruchowy,
• piekący rumień,
• świąd [2,4].

Reakcje po spożyciu sałaty częściej występują u osób, które mają już alergię na warzywa lub owoce wykazujące reakcje krzyżowe z sałatą. W grupie ryzyka są też ogrodnicy, pracownicy szklarni, osoby zbierające i pakujące warzywa, sprzedawcy, a także kucharze, pomocnicy kuchenni czy osoby przygotowujące posiłki w domu (np. sałatki). Stały kontakt z liśćmi sałaty, zwłaszcza w wilgotnym środowisku, zwiększa ryzyko uczulenia. Szczególnie podatne są osoby z tzw. atopią, czyli skłonnością do alergii. Do grupy ryzyka można zaliczyć także amatorskich ogrodników uprawiających sałatę oraz osoby hodujące zwierzęta karmione jej liśćmi, takie jak króliki czy świnki morskie [4].

Najbardziej użyteczne w diagnozowaniu alergii na sałatę są:

• punktowe testy skórne – polegają na umieszczeniu na skórze (zwykle przedramienia) roztworu z alergenem, delikatnym nakłuciu skóry specjalnym lancetem i wprowadzeniu w ten sposób alergenu do tkanki podskórnej. Jeśli w miejscu nakłucia pojawi się bąbel lub zaczerwienienie, może to świadczyć o uczuleniu;
• próba prowokacyjna – polega na podawaniu niewielkich, stopniowo zwiększanych ilości sałaty pod ścisłą kontrolą lekarza. Obserwuje się, czy pojawią się objawy alergii. Jest to najbardziej wiarygodna metoda potwierdzająca uczulenie, ale wykonuje się ją wyłącznie w warunkach medycznych, aby zapewnić bezpieczeństwo [2,4].

Warto pamiętać, że oba badania powinny być zlecane i interpretowane przez lekarza alergologa.

Osoby uczulone na sałatę powinny przede wszystkim unikać jej spożywania oraz kontaktu ze świeżymi liśćmi. Warto również zachować ostrożność wobec innych roślin, które mogą wywoływać reakcje krzyżowe. W codziennej diecie bezpieczniejszym wyborem będą warzywa nienależące do rodziny Compositae, takie jak szpinak, rukola czy kapusta pekińska [4].

Jeśli kontakt z sałatą jest związany z pracą zawodową, ważne jest stosowanie odpowiedniej ochrony, np. rękawic, które ograniczają bezpośredni kontakt skóry z alergenem i zmniejszają ryzyko wystąpienia reakcji [4].