W skrócie
- Wygląd: Swędzące, uniesione plamy, które pojawiają się nagle i znikają bez śladu.
- Przyczyny u dorosłych: Alergie, leki, fizyczne podrażnienia (zimno/ciepło/ucisk), stres, infekcje.
- Przyczyny u dzieci: Najczęściej infekcje wirusowe i alergie pokarmowe (mleko, jaja, orzechy).
- Leczenie: Zazwyczaj leki przeciwhistaminowe II generacji.
- Alarm: Jeśli pojawią się duszności, skurcz gardła lub spadek ciśnienia, natychmiast wezwij pogotowie (to może być anafilaksja).
Bąble pokrzywkowe – co wspólnego mają z pokrzywą?
Choć wyglądają niemal identycznie, a do tego mają przeważnie podobny (przejściowy i łagodny) charakter – nie są tym samym, co bąble po pokrzywie. Wywołuje je zupełnie inny czynnik, a właściwie cała lista czynników, które w wielu przypadkach pozostają nieuchwytne. Kiedy mimo pogłębionej diagnostyki nie udaje się ustalić przyczyny jej powstawania, możemy mówić o rzadko występującej pokrzywce idiopatycznej.
Na ogół bąble pokrzywkowe pojawiają się w wyniku natychmiastowej lub opóźnionej reakcji wywołanej przez:
- alergeny, m.in. pyłki drzew i traw, pokarmy, zwierzęta futerkowe, jady owadów błonkoskrzydłych (pokrzywka alergiczna),
- czynniki niealergiczne, np. leki, radiologiczne środki kontrastowe (pokrzywka niealergiczna),
- czynniki fizyczne, np. ciepło, zimno, wiatr, ucisk skóry, ostre potrawy, wysiłek fizyczny (pokrzywka fizykalna) [1,2,3].
Ich powstawanie może mieć także związek z infekcjami (bakteryjnymi, wirusowymi, pasożytniczymi, grzybiczymi) oraz chorobami autoimmunologicznymi (nadczynnością tarczycy, układowymi chorobami tkanki łącznej) [2].
Epizody pokrzywki ostrej występują u co czwartej osoby na świecie, częściej u kobiet niż u mężczyzn [2,4]. Są rozpoznawane głównie w grupie wiekowej między 20. a 40. rokiem życia [2].
Bąble pokrzywkowe:
- pojawiają się nagle i mogą nawracać,
- nie są płaskie – wynoszą się ponad powierzchnię skóry,
- mają postać wykwitów o wyraźnie odgraniczonych brzegach, często otoczonych przez rumieniowe obwódki,
- przybierają różne zabarwienie: od porcelanowego przez różowe aż do czerwonego,
- ich średnica wynosi od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów,
- występują w liczbie od kilkunastu do kilkuset,
- mogą powstać w miejscu kontaktu z alergenem,
- bywa, że zlewają się ze sobą i zajmują duże obszary na skórze,
- znikają bez pozostawiania po sobie śladów (jeśli nie są rozdrapywane),
- mogą współwystępować ze świądem, bólem, pieczeniem, uczuciem rozpierania, obrzękiem skóry i błon śluzowych, parestezjami (mrowieniem, drętwieniem) [1,2,3,4].
Bąble pokrzywkowe u dziecka – najczęstsze przyczyny
Dominującym typem pokrzywki u dzieci – podobnie jak u dorosłych – jest pokrzywka ostra.
U pacjentów pediatrycznych lekarze rozpoznają bąble pokrzywkowe najczęściej w trakcie trwania sezonu zachorowań na niektóre infekcje wirusowe (spowodowane przez adenowirusy, rotawirusy, enterowirusy, wirusy RSV) [4].
Za około 20% przypadków pokrzywki ostrej u dzieci odpowiadają alergeny pokarmowe [4].
Głównymi alergenami wieku dziecięcego są:
- białka mleka krowiego,
- jajka,
- orzeszki ziemne [5].
Pojawienie się bąbli pokrzywkowych bywa również objawem nietolerancji (o podłożu innym niż alergiczne) i reakcji na dodatki do żywności (glutaminian sodu, barwniki, konserwanty) [4]. Za 2,5–12,4% epizodów pokrzywki u dzieci winę ponoszą antybiotyki i niesteroidowe leki przeciwzapalne [4].
Jak długo utrzymują się bąble?
Pokrzywka ma charakter przemijający. Skóra powraca do normalnego wyglądu zazwyczaj w czasie od 30 minut do 24 godzin [6].
| Stopień nasilenia | Liczba bąbli pokrzywkowych | Świąd |
| Łagodny | < 20 bąbli | Nieuciążliwy |
| Umiarkowany | 20–50 bąbli | Uciążliwy, ale bez wpływu na codzienne aktywności ani na sen |
| Nasilony | > 50 bąbli | Silny świąd, na tyle uciążliwy, że zaburza codzienne aktywności lub sen [6] |
Czy istnieje pokrzywka stresowa?
Pokrzywka może nasilać się pod wpływem czynników psychicznych. Co więcej, udowodniono, że stres to jedna z przyczyn wysiewu bąbli pokrzywkowych [2].
Jak wynika z badań naukowych, idiopatyczna pokrzywka przewlekła jest związana z depresją i wysokim poziomem lęku [7]. Coraz częściej zwraca się uwagę, że swędzące bąble pokrzywkowe, zwłaszcza jeśli utrzymują się na skórze długotrwale, mogą w dużym stopniu pogorszyć dobrostan psychiczny. Powodują obniżenie jakości życia i snu, osłabiają efektywność pracy i nauki, wpływają na wrażliwość emocjonalną [8].
Bąble pokrzywkowe – co robić?
Pokrzywka jest powszechnym problemem i może ustąpić samoistnie, jednak nie należy jej bagatelizować. Kiedy pojawi się na skórze, warto najpierw pomyśleć o wizycie u lekarza pierwszego kontaktu, który potwierdzi, że mamy do czynienia właśnie z bąblami pokrzywkowymi. Oceni to nie tylko na podstawie wyglądu zmian skórnych – weźmie również pod uwagę również dane ze szczegółowo przeprowadzonego wywiadu.
Przeważnie już badania fizykalne i wywiad pozwalają na ustalenie przyczyny objawów [1]. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zlecić wykonanie badań pomocniczych, np. testów alergicznych [1,4].
Specjaliści w leczeniu bąbli pokrzywkowych wykorzystują przede wszystkim leki przeciwhistaminowe II generacji, do których należą m.in. cetyryzyna, lewocetyryzyna, bilastyna [4]. W przypadku braku odpowiedzi na leczenie pierwszego rzutu zastosowanie mają inne preparaty (cyklosporyna, glikokortykosteroidy, leki przeciwleukotrienowe, leki biologiczne) [4].
UWAGA!
Pokrzywka bywa pierwszą manifestacją reakcji alergicznej, która może postępować dalej i przerodzić się w anafilaksję. Dlatego w przypadku pojawienia się bąbli pokrzywkowych wskazana jest baczna obserwacja organizmu. Na reakcję anafilaktyczną wskazują dodatkowe objawy ogólne towarzyszące pokrzywce ostrej:
- skurcz mięśni oddechowych,
- duszność,
- obniżenie ciśnienia tętniczego [4].
Wówczas konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej i domięśniowe podanie adrenaliny, jeśli sytuacja przytrafiła się osobie ze zdiagnozowaną alergią, mającej przy sobie ten lek.
