Skąd się bierze uczulenie na dorsza?
Dorsz uczula przede wszystkim z powodu obecności parwalbuminy – białka mięśniowego ryb, które zostało uznane za tzw. panalergen już w latach 70. XX wieku. Jako główny alergen dorsza zidentyfikowano parwalbuminę oznaczaną jako Gad c 1. Jest to niewielkie, ale bardzo stabilne białko, odporne na wysoką temperaturę, działanie kwasów oraz enzymów trawiennych. Oznacza to, że nie traci ono swoich właściwości alergizujących nawet po obróbce termicznej [1,2,3].
Parwalbumina występuje w mięśniach wielu gatunków ryb, co tłumaczy częste reakcje krzyżowe – podobieństwo struktury parwalbumin między gatunkami sięga 60–80%. Z tego powodu większość osób uczulonych na ryby reaguje na kilka ich gatunków, choć zdarzają się przypadki uczulenia tylko na jedną rybę. Dodatkowo IgE często silniej wiąże się z parwalbuminą dorsza niż z białkami innych ryb. To sprawia, że dorsz jest jednym z najbardziej alergizujących gatunków [1,2,3,5].
Alergia na dorsza – objawy
Reakcja alergiczna może wystąpić zarówno po spożyciu dorsza, jak i w wyniku kontaktu ryby ze skórą (np. podczas filetowania). Symptomy pojawiają się zazwyczaj szybko – w ciągu kilku minut – i mogą być różnorodne.
Najczęściej są to:
- reakcje skórne (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy),
- dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (zespół alergii jamy ustnej, biegunka, wymioty),
- objawy ze strony układu oddechowego (zapalenie spojówek i błony śluzowej nosa, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli) [3,4,5,6].
W cięższych przypadkach może dojść do anafilaksji, czyli reakcji zagrażającej życiu.
Po inhalacji aerozoli powstających podczas gotowania lub przetwarzania ryby zdarzają się takie objawy jak:
- duszności,
- świszczący oddech,
- obrzęk naczynioruchowy górnych dróg oddechowych,
- uczucie ucisku w gardle,
- pokrzywka,
- zawroty głowy [3].
Kto powinien obawiać się alergii na dorsza?
Reakcje alergiczne po kontakcie z dorszem są najbardziej prawdopodobne u osób z atopią i zdiagnozowaną alergią na jakiekolwiek ryby. Ryzyko dotyczy także pracowników przetwórstwa rybnego i kucharzy – ze względu na częsty kontakt zarówno ze skórą ryb, jak i z aerozolami białek unoszących się w powietrzu. W tych środowiskach stężenie alergenów może być wysokie, co zwiększa ryzyko rozwoju astmy zawodowej lub kontaktowego zapalenia skóry. Dodatkowymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu oraz uszkodzenie bariery skórnej, np. w przebiegu wyprysku dłoni [4].
Diagnostyka i leczenie
Rozpoznanie alergii na dorsza opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach potwierdzających uczulenie.
- Najczęściej wykonuje się testy skórne, polegające na nałożeniu na skórę niewielkiej ilości alergenu i obserwacji reakcji organizmu.
- Uzupełnieniem są badania krwi, w których oznacza się swoiste przeciwciała IgE oraz identyfikuje konkretne białka odpowiedzialne za alergię, takie jak parwalbuminy.
- W niektórych przypadkach stosuje się także doustną próbę prowokacyjną, czyli podanie pacjentowi małych ilości ryby pod kontrolą lekarza. Tę metodę wykorzystuje się rzadko, ponieważ może wywołać silną reakcję alergiczną i wymaga ścisłego nadzoru medycznego [3,5,6].
Leczenie alergii na dorsza polega przede wszystkim na unikaniu ryb i produktów, które mogą je zawierać. Ważne jest też zwracanie uwagi na tzw. ukryte źródła alergenów (np. dodatki do żywności), kontakt ze skórą ryby czy opary powstające podczas gotowania, które również mogą wywołać objawy.
Należy dokładnie czytać etykiety produktów spożywczych. Ryby należą do alergenów, które muszą być obowiązkowo oznaczane, nie eliminuje to jednak ryzyka przypadkowej ekspozycji [3,5,6].
W przypadku reakcji alergicznej konieczne jest jak najszybsze zastosowanie odpowiednich leków przepisanych przez specjalistę.
Czy istnieje odczulanie na dorsza?
Immunoterapia w alergii na dorsza nie jest na ogół stosowana, choć na świecie istnieją ośrodki, w których przeprowadza się takie odczulanie, głównie w ramach badań klinicznych (zwykle w sytuacjach ciężkich, zagrażających życiu reakcji [7]).
Jeden z takich przypadków dotyczył małej dziewczynki w Belgii, u której wystąpiły bardzo silne reakcje alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, świszczący oddech, sinica, pokrzywka) zarówno po zjedzeniu dorsza, jak i po inhalacji zapachów na targu rybnym podczas wakacji. Stan dziecka wymagał pomocy medycznej i intubacji nosowo-tchawicznej.
Wykonane później testy alergiczne potwierdziły uczulenie na dorsza. Zastosowano odczulanie, po którym dziecko zaczęło tolerować zapach dorsza, a nawet niewielkie ilości tej ryby bez wystąpienia ciężkich objawów [7].
Warto jednak raz jeszcze zaznaczyć, że takie leczenie jest stosowane bardzo rzadko i w nielicznych ośrodkach na świecie (w Polsce nie jest dostępne, choć w przeszłości podejmowano próby [8]). Trzeba również podkreślić, że wymaga hospitalizacji i nie eliminuje całkowicie alergii, może jedynie zmniejszyć objawy i ryzyko ciężkiej reakcji [7].
