Korowódka dębówka: jedna z 12 „parzących” larw motyli
Na gąsienice korowódki dębówki, która jest gatunkiem motyla nocnego, można się natknąć w lasach dębowych większości krajów europejskich. Zanim dotarła do Polski, jej plagi zgłaszano m.in. we Francji, w Austrii i w Niemczech [2]. Rosnącej częstości występowania tego gatunku sprzyja ocieplenie klimatu.
Korowódka dębówka żeruje nocą. Gąsienice w dużych grupach, liczących nawet 100 tys. osobników, przemieszczają się po pniach charakterystycznym korowodem, by dotrzeć do liści (stąd nazwa „korowódka”) [3].
Przy czym larwy korowódki w 3–6 stadium rozwojowym są pokryte charakterystycznymi włoskami (szczecinkami). Zawierają one ponad 170 różnych substancji, m.in.:
- białka i enzymy, które mogą być odpowiedzialne za reakcje zapalne i alergiczne,
- taumetopoeinę – toksynę niebezpieczną zarówno dla ludzi, jak i zwierząt [1,5].
Taumetopoeina wywołuje lepidopteryzm, czyli rodzaj kontaktowego zapalenia skóry, który objawia się bolesną reakcją skórną połączoną ze świądem [2]. Zdolność do wywoływania tego typu reakcji ma tylko 12 z ponad 165 tys. gatunków larw motyli [3].
Grupy ryzyka: rolnicy, ogrodnicy i dzieci
Kontakt z korowódką dębówką jest zwykle przypadkowy i dochodzi do niego rzadko. Problem pojawia się w miesiącach letnich, kiedy gąsienice się rozmnażają i zwiększają swoją liczebność, a ludzie spędzają dużo czasu wśród zieleni. Szczególnie narażeni na takie spotkania są rolnicy i ogrodnicy pracujący na polach i w ogrodach oraz osoby odpoczywające w parkach czy obszarach gęsto zadrzewionych. Odrębną grupę ryzyka stanowią dzieci, które – skuszone puszystym „futerkiem” gąsienic – chętnie biorą je do rąk [2].
Niestety, unikanie bezpośredniego kontaktu nie zawsze wystarczy, by ustrzec się dotkliwych konsekwencji obecności korowódki dębówki w niedalekim sąsiedztwie. Włoski, którymi pokryte są gąsienice, łatwo odpadają i mogą być przenoszone przez wiatr. W ten sposób dostają się na powierzchnię skóry, do oczu lub dróg oddechowych. Szczecina to element naturalnego systemu obronnego, który ma chronić gąsienicę przed drapieżnikami. Na jednym osobniku może znajdować się 600 tys. do nawet 1 mln włosków [4,5]. Są one wystarczająco ostre, by spowodować urazy mechaniczne i przeniknąć przez skórę oraz błony śluzowe [5].
Objawy alarmowe
Objawy spowodowane przez substancje zawarte w szczecinie gąsienicy mogą pojawić się dopiero 6 do 8 godzin po kontakcie. Są to przede wszystkim:
- miejscowy świąd,
- zaczerwienienie skóry,
- wysypka,
- kaszel i problemy z oddychaniem,
- zapalenie spojówek,
- problemy z przełykaniem [3,5].
Zgłaszano nawet przypadki reakcji anafilaktycznych [5].
Przeprowadzone do tej pory badania wykazały, że właściwości uczulające mają:
- taumetopoeina,
- białka Tha p 1 i Tha p 2 uznane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Międzynarodową Unię Towarzystw Immunologicznych (IUIS) za główne alergeny gąsienic [5].
Naukowcy przypuszczają jednak, że lista alergenów korowódki dębówki może był znacznie dłuższa [5].
Co robić po kontakcie z tym owadem?
- Niezwłocznie zdejmij ubranie, na którym mogą znajdować się parzące włoski. Przed ponownym założeniem upierz je w temperaturze co najmniej 60°C.
- Jeśli włoski utkwiły bezpośrednio w skórze, usuń je za pomocą taśmy klejącej. Przyklejaj taśmę stroną z klejem do podrażnionych miejsc i odrywaj zdecydowany ruchem. Powtarzaj tę czynność, używając za każdym razem nowego, czystego kawałka taśmy.
- Podrażnione obszary skóry obficie przemywaj letnią wodą. Unikaj pocierania i drapania.
- Jeśli włoski gąsienicy przedostaną się do oczu lub wywołają silną reakcję alergiczną, niezwłocznie udaj się do lekarza! [3].
