Samo zdrowie?
Cebula (Allium cepa L.) to jedno z najczęściej uprawianych i spożywanych warzyw. Ze względu na swój charakterystyczny smak oraz wartość odżywczą znajduje szerokie zastosowanie w kuchni na całym świecie. Często bywa wykorzystywana także w celach leczniczych, gdyż posiada liczne właściwości zdrowotne. Wykazuje m.in. działanie:
- przeciwdrobnoustrojowe,
- przeciwutleniające,
- przeciwzapalne,
- przeciwcukrzycowe [1,2,3].
Ukryte zagrożenie
Cebula niestety kryje w sobie również alergeny, które w rzadkich przypadkach mogą powodować niepożądane reakcje. Do tej pory jako trzy główne zidentyfikowano:
- All c 3 – białko transportujące lipidy (LTP), które jest bardzo odporne na gotowanie i trawienie;
- All c 4 – profilina, białko obecne w wielu roślinach, które może powodować reakcje krzyżowe z innymi warzywami i owocami;
- All c – alliinaza, enzym naturalnie obecny w cebuli [4].
Co ciekawe, alliinaza po uszkodzeniu cebuli (np. podczas krojenia) uruchamia reakcję, która prowadzi do powstania lotnych związków siarki. To właśnie te związki odpowiadają za ostry zapach warzywa, a jednocześnie wykazują właściwości przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i przeciwnowotworowe [12].
Warto też pamiętać, że cebula należy do rodziny liliowatych (Liliaceae) i podrodziny Aliolidea. Ze względu na podobieństwa białek alergia na to warzywo może współistnieć z nadwrażliwością na inne rośliny z tej grupy: czosnek, por, szczypiorek czy szparagi [6].
Uczulenie na cebulę a objawy alergii
Cebula może wywoływać zarówno natychmiastowe, jak i opóźnione reakcje alergiczne. Objawy mogą pojawiać się po spożyciu surowego lub gotowanego warzywa, a także po kontakcie z nim (np. podczas krojenia) lub inhalacji aerozolu. Obejmują one:
- alergiczny nieżyt nosa,
- zapalenie spojówek,
- duszności,
- astmę,
- kontaktowe zapalenie skóry,
- pokrzywkę,
- rumień,
- świąd skóry,
- obrzęk naczynioruchowy (szczególnie w obrębie warg, powiek i twarzy),
- świąd i pieczenie jamy ustnej,
- obrzęk języka i gardła,
- parestezje (mrowienie, drętwienie, pieczenie) warg,
- bóle brzucha,
- niestrawność,
- wzdęcia,
- biegunkę [5,6,7,9].
Gdy cebula staje się niebezpieczna – reakcje anafilaktyczne
W literaturze naukowej opisano pojedyncze przypadki ciężkich reakcji ogólnoustrojowych po zjedzeniu cebuli. Jeden z nich dotyczył 44-letniej kobiety, która doświadczała natychmiastowych reakcji w ciągu kilku minut po spożyciu surowej lub lekko ugotowanej cebuli. Objawy stopniowo się nasilały i obejmowały:
- intensywny świąd jamy ustnej,
- dezorientację,
- zaburzenia widzenia,
- krótkotrwałą utratę przytomności,
- nadmierne pocenie się,
- tachykardię (przyspieszone bicie serca),
- przejściowe osłabienie,
- w najcięższym epizodzie również pokrzywkę twarzy i szyi [8].
Z czasem kobieta zaczęła reagować także na sam kontakt z surową cebulą oraz na wdychanie oparów powstających podczas jej gotowania. Jednocześnie nie wykazywała żadnych nietolerancji po spożyciu dobrze ugotowanego warzywa [8].
Inny opisany przypadek dotyczył 35-letniego mężczyzny, u którego kilka minut po spożyciu ugotowanej cebuli wystąpiła ciężka reakcja ogólnoustrojowa z cechami anafilaksji. Obejmowała ona:
- intensywny świąd,
- uogólnioną pokrzywkę,
- duszność,
- dysfonię (zaburzenie głosu),
- znaczne pogorszenie samopoczucia [4].
Przypadki te potwierdzają, że choć alergia na cebulę jest rzadka, może w wyjątkowych sytuacjach prowadzić do poważnych reakcji zagrażających życiu.
Jak sprawdzić, czy winna jest cebula?
Jeśli po spożyciu cebuli lub po kontakcie z nią pojawiają się niepokojące objawy, warto zgłosić się do alergologa. Lekarz, na podstawie wywiadu i charakteru dolegliwości, może zlecić odpowiednie badania diagnostyczne – w przypadku cebuli są to badania oparte na ekstraktach alergenowych. Najczęściej wykonuje się:
- punktowe testy skórne – polegają na nałożeniu na skórę niewielkiej ilości ekstraktu z cebuli i delikatnym nakłuciu naskórka. Jeśli w miejscu testu pojawi się zaczerwienienie lub bąbel, może to świadczyć o uczuleniu;
- badanie poziomu swoistych przeciwciał IgE z krwi – jest to badanie laboratoryjne, które sprawdza, czy organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciw białkom cebuli. Nie wymaga kontaktu z alergenem i jest bezpieczne także dla osób, które doświadczyły silnych reakcji alergicznych [4,10,11].
Obie metody pomagają potwierdzić lub wykluczyć alergię na cebulę. Należy jednak pamiętać, że wyniki powinny być zawsze interpretowane przez lekarza [10,11].
