Rumianek i jego właściwości
Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla), zwany też rumiankiem lekarskim, to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych (Asteraceae). Pochodzi z południowej i wschodniej Europy, lecz obecnie występuje na terenie całej Europy, a także w Azji, Australii, Nowej Zelandii, obu Amerykach, a nawet w północnej Afryce [1,2]. Rumianek często można znaleźć na łąkach, polach i w lasach. Łatwo go rozpoznać po charakterystycznych koszyczkach kwiatowych z białymi, wąskimi płatkami i żółtym środkiem. Roślina jest bardzo odporna na mrozy i może rosnąć na każdym typie gleby [5,6].
Rumianek używany jest w celach leczniczych od tysięcy lat, a jego właściwości doceniano już w starożytnych cywilizacjach. Znany był w starożytnym Rzymie, Egipcie i starożytnej Grecji. Anglosasi natomiast wierzyli, że jest on jednym z dziewięciu świętych ziół podarowanych ludziom przez Boga [1]. Współcześnie stosowany jest nie tylko w medycynie i farmacji, ale także w przemyśle kosmetycznym i spożywczym. Najczęściej jako surowiec wykorzystywane są kwiaty, z których pozyskuje się m.in. olejek eteryczny [3,5].
Powszechne i szerokie stosowanie rumianku wynika z jego licznych właściwości. Wykazuje on działanie:
- antyoksydacyjne,
- antybakteryjne,
- przeciwgrzybicze,
- antynowotworowe,
- antydepresyjne,
- obniżające poziom cukru we krwi (hipoglikemiczne),
- obniżające ciśnienie (hipotensyjne),
- obniżające poziom lipidów (hipolipidemiczne),
- przeciwgorączkowe,
- przeciwzapalne,
- przeciwbólowe [2,3].
Na co dobry jest rumianek?
Dzięki swoim właściwościom rumianek może przynieść ulgę w wielu różnych dolegliwościach. Jest pomocny i często stosowany w przypadku:
- przeziębienia,
- problemów żołądkowo-jelitowych (bóle brzucha, wzdęcia, niestrawność, biegunka),
- stanów zapalnych jamy ustnej i gardła,
- stanów zapalnych skóry (oparzenia słoneczne, czyraki),
- podrażnień i niewielkich zranień skóry,
- stresu, problemów ze snem i stanów lękowych [2,5].
Rumianek można stosować w różnych postaciach, w zależności od potrzeb. Najczęściej przyrządza się z niego:
- napary do picia,
- płukanki,
- inhalacje,
- okłady,
- kąpiele ziołowe.
Rumianek jest również składnikiem preparatów medycznych o działaniu przeciwzapalnym, przeciwskurczowym i uspokajającym. Znajduje się też w składach produktów kosmetycznych do pielęgnacji skóry (w tym przeznaczonych dla niemowląt i dzieci) [6].
Uczulenie na rumianek – objawy alergii
Stosowanie rumianku w kontrolowanych dawkach jest bezpieczne. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) nadała rumiankowi status GRAS, czyli generally recognized as safe (ogólnie uznawany za bezpieczny) [5]. Reakcje niepożądane są bardzo rzadkie i dotyczą przede wszystkim osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (np. bylicę, złocień).
Można wyróżnić dwa rodzaje nadwrażliwości na rumianek: opóźnioną (kontaktową) i natychmiastową (w tym anafilaksję). Pierwsza z nich wiąże się ze skórną reakcją w wyniku bezpośredniego kontaktu: wypryskiem, pokrzywką i świądem. Druga natomiast wywołuje nie tylko z objawy na skórze, ale również:
- napadowy kaszel,
- duszności i trudności w oddychaniu,
- kichanie, nieżyt nosa,
- obrzęk języka, warg i krtani,
- bóle brzucha,
- biegunkę,
- wymioty,
- wstrząs anafilaktyczny (bardzo rzadko) [4,5].
Alergia może wystąpić nie tylko po bezpośrednim kontakcie z rośliną i jej pyłkiem [8]. Możliwe są również reakcje użyciu naparu (np. w formie okładu lub płukanki), spożyciu go, a nawet po zastosowaniu kosmetyków, środków higienicznych (np. mokrych chusteczek) lub leków zawierających rumianek [7,9,10].
Za główny alergen rumianku uznaje się anthecutolid. Jest to substancja chemiczna występująca w koszyczkach kwiatowych rośliny. Firmom kosmetycznym i farmaceutycznym udało się jednak opracować odmiany rumianku, które nie zawierają tego alergenu [4], co zmniejsza ryzyko uczuleń.
Warto mieć na uwadze, że objawy alergii mogą wynikać nie z uczulenia na rumianek, lecz z tzw. reakcji krzyżowych. Są to sytuacje, w których układ odpornościowy myli alergeny o podobnej strukturze. Z tego powodu zdarza się, że u osób uczulonych na pyłki roślin z rodziny astrowatych (np. bylicy, ambrozji) reakcje alergiczne występują też po kontakcie z rumiankiem.
Te same mechanizmy sprawiają, że przy uczuleniu na rumianek trzeba się liczyć z możliwością wystąpienia objawów również po spożyciu cynamonu czy też niektórych pokarmów roślinnych (selera, melona, orzechów włoskich i laskowych) [4].
