Wszechobecny pierwiastek o wielu zastosowaniach
Cynk (Zn) występuje zarówno w środowisku naturalnym, jak i w organizmie człowieka (w skórze, mięśniach i narządach wewnętrznych). Odgrywa kluczową rolę w procesach komórkowych i fizjologicznych. Związki cynku są szeroko stosowane m.in. w suplementacji diety, kosmetyce (np. w kremach, filtrach przeciwsłonecznych), a także w medycynie, m.in. w stomatologii, leczeniu niedoborów oraz niektórych infekcji skórnych [1,2,3].
Alergia na cynk – rzadka, ale możliwa
Cynk bardzo rzadko wywołuje alergię. Zwykle objawia się ona jako kontaktowe zapalenie skóry (KZS) po bezpośredniej styczności z przedmiotami (np. biżuterią, narzędziami lub sprzętem medycznym) albo z substancjami zawierającymi cynk (np. kosmetykami). Reakcja występuje po kilku godzinach lub nawet po kilku dniach od ekspozycji. W miejscach bezpośredniego kontaktu z alergenem pojawiają się zmiany skórne, takie jak świąd, rumień, wysypka oraz obrzęk [4,5].
W literaturze naukowej opisano m.in. przypadek kobiety, która wkrótce po rozpoczęciu noszenia ortezy zaobserwowała obrzęk i rumień z towarzyszącym świądem. Zmiany były ograniczone do obszarów bezpośredniego kontaktu skóry z ortezą. Pojawiały się po około godzinie noszenia i utrzymywały się przez 2–3 dni. Analiza składu materiału wykazała, że srebro użyte do wykonania ortezy zawierało domieszkę cynku. Po zastąpieniu ortezy modelem wykonanym ze złota żółtego dolegliwości całkowicie ustąpiły [5].
Kiedy problem zaczyna się od wewnątrz
Cynk może być również przyczyną systemowego kontaktowego zapalenia skóry (SKZS). Różni się ono od kontaktowego zapalenia skóry przede wszystkim drogą ekspozycji. Do reakcji dochodzi, gdy alergen wniknie do organizmu, np. po spożyciu lub inhalacji. Inny jest też jej zasięg – objawy mogą być rozsiane po całym ciele. Dzieje się tak dlatego, że alergen dostaje się do krwiobiegu i aktywuje komórki odpornościowe w wielu miejscach naraz [6].
SKZS zwykle pojawia się od kilku godzin do maksymalnie dwóch dni po ekspozycji. Bardzo rzadko prowadzi do ciężkich, ogólnych reakcji, takich jak wstrząs anafilaktyczny. Objawy mają głównie charakter skórny (rumień oraz drobne, sączące się grudki). Zmiany często występują symetrycznie, najczęściej na twarzy, szyi, dłoniach i stopach. Mogą także obejmować okolice łokci i kolan oraz fałdy skórne. W niektórych przypadkach obserwuje się pokrzywkę, drobne wybroczyny lub zmiany przypominające rumień wielopostaciowy [6].
Gdzie ukrywa się cynk?
Publikacje naukowe donoszą o kilku przypadkach systemowego kontaktowego zapalenia skóry wywołanego przez cynk. Jeden z nich dotyczył Japonki, u której pojawił się obrzęk twarzy i powiek oraz swędzący rumień z grudkami na całej powierzchni ciała. Przyczyną alergii okazały się metalowe wypełnienia stomatologiczne zawierające cynk [4].
Inny opisany przypadek dotyczył kobiety ze swędzącymi wykwitami skórnymi na całym ciele. Dolegliwości nie ustępowały mimo stosowania leków przeciwalergicznych i maści steroidowych. Badania wykazały uczulenie na cynk, a dalsza analiza pozwoliła ustalić, że za reakcję alergiczną odpowiadała dieta. Kobieta codziennie spożywała duże ilości migdałów, czekolady i serów, czyli produktów bogatych w cynk [7].
Jak wykryć winowajcę? Diagnostyka i leczenie alergii na cynk
Do diagnozowania alergii na cynk najczęściej wykorzystuje się testy płatkowe. Polegają na nałożeniu na 48 godzin na skórę pleców plastrów z niewielką ilością alergenu. Po zdjęciu plastrów obserwuje się reakcję na skórze. Odczyt powtarza się kilkukrotnie: po 48, 72 i 96 godzinach [4,8].
Testy te dobrze sprawdzają się w rozpoznaniu alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, ale mają ograniczoną wartość w przypadku SKZS. W takich sytuacjach stosuje się doustny test prowokacyjny. Polega on na podaniu cynku i obserwacji, czy dojdzie do nasilenia zmian skórnych. Ze względu na ryzyko silnej reakcji test ten wykonuje się wyłącznie w szpitalu [4,8].
Podstawą leczenia alergii jest unikanie kontaktu z cynkiem, czyli rezygnacja z używania przedmiotów i kosmetyków, które go zawierają. Przy SKZS zaleca się również ograniczenie spożycia produktów bogatych w cynk (np. orzechów, czekolady, serów, ostryg), a w razie potrzeby zmianę suplementów lub wypełnień stomatologicznych [4,5,7].
