Strefa Alergii | ABC Alergii
Gdzie się kryją pleśnie

/ 5.

Do przeczytania w 9 minut
Jesień. Dla jednych okres wytchnienia ze względu na koniec okresu pylenia drzew i traw, a dla innych to początek corocznego złego samopoczucia. Co odpowiada za pojawienie się objawów alergii właśnie w tym okresie? Są to grzyby strzępkowe, czyli pleśnie.

Gdzie możemy spotkać pleśnie?

Alternaria alternata i Cladosporium herbarum dość obficie występują w środowisku zewnętrznym oraz w bibliotekach, archiwach i muzeach. Co więcej, kolonizacja owoców i warzyw przez Alternaria, przyczynia się do dużych strat ekonomicznych wśród rolników. Często z powodu infekcji grzybiczej cierpią plony, przede wszystkim ziemniaków. Dodatkowo, źródłem narażenia mogą być nasze domy i mieszkania. Zła lub niewystarczająca wentylacja pomieszczeń, posiadanie zwierząt domowych, dywanów i roślin doniczkowych sprawia, iż w naszym domu zaczynają panować idealne warunki do wzrostu grzybów strzępkowych z rodzaju Aspergillus i Penicillium. Taka sytuacja może doprowadzić do tzw. Zespołu Chorego Budynku, który staje się pełen biologicznie czynnych, szkodliwych dla nas substancji. Objawami pojawiającymi się wśród osób zamieszkujących taki budynek są:

  • bóle głowy
  • wysypki skórne
  • katar
  • kaszel
  • zaburzenia pamięci
  • objawy podobne do astmy [1,2].

Jakie objawy alergii mogą wywołać grzyby pleśniowe?

U osób z alergia na grzyby strzępkowe można zaobserwować alergiczny nieżyt nosa. Objawia się on uczuciem zatkania nosa, wyciekiem wodnistej wydzieliny, kichaniem i świądem. Zarodniki pleśni są również powodem występowania astmy oskrzelowej. 45% dzieci i aż 70% dorosłych z astmą ma stwierdzoną alergię na grzyby strzępkowe [2]. Alternaria odpowiada za ciężkie epizody astmatyczne oraz za występowanie astmy opornej na leczenie. Dodatkowo, spożycie pleśni przez osoby z rozpoznaną alergią, może wiązać się z wystąpieniem ostrej reakcji ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie [1]. Nadwrażliwość na Aspergillus może mieć też wpływ na występowanie AZS. Dlaczego? Ponieważ jedno z białek występujące w tej pleśni ma podobną budowę do białka znajdującego się zarówno w jednym z drożdżaków tworzących fizjologiczną florę bakteryjną ludzkiej skóry, jak i w samej skórze. W konsekwencji prowadzi to do powstania stanu zapalnego skóry [3].

Możliwe reakcje krzyżowe

  • Jednym z białek reagujących krzyżowo jest enolaza. Jest ono szeroko rozpowszechnione wśród grzybów strzępkowych. Z tego powodu twierdza się występowanie reakcji krzyżowej miedzy Alternaria alternata, Cladosporium harbarum, Aspergillus fumigatus, Saccharomyces cerevisiae i Candida albicans [1]. Oznacza to, że osoba z alergią na jeden rodzaj grzybów strzępkowych, może reagować objawami alergii po kontakcie z innymi. Literatura opisuje przypadek 8 miesięcznego chłopca z reakcją alergiczną po spożyciu jednego z probiotycznych drożdżaków Saccharomyces boulardii. W ciągu 2 godzin  rozwinęła się u niego silną reakcja alergiczna z konieczną interwencją medyczną. Po kolejnej próbie podania chłopcu drożdżaków objawy powróciły. Dlatego w oparciu o objawy rozpoznano Zespół zapalenia jelit wywołany przez grzyb Saccharomyces boulardii. Reakcje alergiczne po spożyciu probiotycznych drożdżaków są rzadko spotykane, ale możliwe. Kolejny grzyb Saccharomyces cerevisiae, jest obecny w wyrobach piekarniczych i on z kolei przyczynia się do występowania objawów astmy wśród piekarzy [4].
  • Następną reakcją krzyżową, którą możemy zaobserwować wśród osób z alergią na enolazę grzybów strzępkowych, jest reakcja z lateksem. Alergik może odczuwać nieprzyjemne objawy po kontakcie z lateksem, które nie będą wynikały z bezpośredniego uczulenia na te substancję. Ich powodem będzie wyżej opisana reakcja krzyżowa występująca między białkiem strzępek a lateksu [1,3,5].
  • Dość zaskakującą reakcją krzyżową, którą można zaobserwować u osób z alergią na Alternaria, jest reakcja alergiczna po spożyciu szpinaku. Wynika to z podobieństwa jednego z białek występującego zarówno w szpinaku jak i w Alternaria.
  • Literatura wskazuje również na możliwość wystąpienia objawów u osób z alergią na Alternaria po spożyciu serów pleśniowych i dojrzewających kiełbas [1].
  • Jak wskazuje piśmiennictwo, istnieje możliwość wystąpienia reakcji alergicznej po spożyciu surowych i gotowanych grzybów u osób z alergią na pleśnie [1,6]

Więcej o alergiach krzyżowych w artykule: Zagadka alergenów – bliźniaków

Mikotoksyny grzybów strzępkowych – czy jest się czego obawiać?

Mikotoksyny są substancjami wytwarzanymi przez grzyby strzępkowe, które są bardzo szkodliwe dla zdrowia zarówno osób zdrowych, jak i alergików. Producentami mikotoksyn są Alternaria, Aspergillus, Penicillium oraz inne grzyby strzępkowe. Ich negatywne działanie na organizm jest dosyć szerokie, bowiem wykazują one toksyczny wpływ na nerki, wątrobę i układ nerwowy oraz mają działanie rakotwórcze i mutagenne na rozwijający się płód. Toksyny Alternaria można znaleźć w takich warzywach, jak ziemniaki, pomidory, marchew i pieprz, oraz w owocach, na przykład suszonych figach, rodzynkach, oliwkach, owocach cytrusowych, truskawkach, jabłkach, gruszkach, morelach i melonach. Kolejnym źródłem narażenia na mikotoksyny są również gotowe soki i konfitury [1].

Diagnostyka alergii na pleśnie

W celu potwierdzenia lub wykluczenia alergii na grzyby strzępkowe wykonuje się skórne testy punktowe, test wargowy oraz badania molekularne wykonywane z krwi [1,6]. Platforma ALEX daje możliwość określenia ilości obecnych przeciwciał wobec molekuł i ekstraktów pleśni i drożdży, co znacząco ułatwia diagnostykę osób odczuwających objawy po kontakcie z pleśniami.

Jak zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów alergii na grzyby strzępkowe?

  • Osoby ze stwierdzoną alergią powinny unikać przebywania w pomieszczeniach, w których są obecne ślady pleśni. Może się ona kryć się na ścianach pokoi, w narażonej na wilgoć łazience i wokół okien, dlatego trzeba zwrócić uwagę na te problematyczne miejsca w naszych domach.
  • Należy unikać prac ogrodowych: pielenia i sadzenia roślin oraz grabienia resztek traw i liści, gdyż może to wyzwolić objawy alergii.
  • Rośliny będące ozdobą okien w naszych domach i mieszkaniach, niestety mogą być źródłem pleśni. Trzeba okresowo sprawdzać wygląd ziemi w której rosną. Często konieczne okazuje się całkowite usunięcie kwiatów z domu.
  • Akwarium również wymaga naszej dużej uwagi ze względu na możliwość namnożenia się w nim grzybów strzępkowych.
  • Dodatkowo alergen Alternaria może kryć się w mocno dojrzałym arbuzie, więc trzeba o tym pamiętać decydując się na spożycie tego owocu.
  • Nie należy jeść żywności z widoczną pleśnią. Odkrojenie fragmentu pleśni nie usuwa jej z owocu lub warzywa. Taki produkt nie nadaje się do spożycia i należy go koniecznie wyrzucić [1].

[1] K. Buczyłko, Nie tylko alergeny: Alternaria alternata. Alergia, 2016, 4: 17-22.
[2] Birgit Simon-Nobbe, Ursula Denk, Verena Pöll, Raphaela Rid ,,Michael Breitenbach, The Spectrum of Fungal Allergy, Int Arch Allergy Immunol 2008;145:58–86
[3] P. M. Matricardi, J. Kleine-Tebbe, H. J. Hoffmann, R. Valenta et all, EAACI Molecular Allergology User’s Guide, Pediatric Allergy and Immunology 2016:137-142, 281.
[4] Jin-Bok Hwang, Kyung JI Kang, Yu Na Kang, Ae Suk Kim, Probiotic Gastrointestinal Allergic Reaction Caused By Saccharomyces Boulardii, Annals Of Allergy, Asthma & Immunology, Volume 103, JULY, 2009, 87-88.
[5] S. Wagner, H. Breiteneder, B. Simon-Nobbe, M. Susani, M. Krebitz, B. Niggemann, R. Brehler, O. Scheiner, K. Hoffmann-Sommergruber, Hev b 9, an enolase and a new cross-reactive allergen from Hevea latex and molds, Purification, characterization, cloning and expression, Eur. J. Biochem. 267.
[6] P. A. L Dauby, B. A Whisman, L. Hagan, Cross-reactivity between raw mushroom and molds in a patient with oral allergy syndrome, Ann Allergy Asthma Immunol. 2002 Sep;89(3):319-21.