Strefa Alergii | ABC Alergii
Dynia na talerzu

/ 5.

Do przeczytania w 12 minut
Żadna pora roku nie cieszy oczu tak pokaźną paletą barw, jak piękna złota jesień. Wraz z nią nadchodzi również sezon dyniowy. W wielu domach już unosi się zapach ciasta dyniowego oraz innych rozgrzewających potraw na bazie aromatycznego warzywa. Jednak nie wszyscy mogą pozwolić sobie na bezpiecznie spożywanie dyni. U części osób po jej zjedzeniu mogą pojawić się objawy alergii.

Dlaczego dynia jest wartościowym produktem w diecie człowieka?

Dynia należy do dużej rodziny roślin Cucurbitaceae, znanych jako dyniowate. W skład tej rodziny wchodzą różne odmiany dyni, ogórki, cukinie, arbuzy i melony. Dynie są znane na całym świecie jako warzywa, z których można stworzyć rozgrzewające zupy krem, upiec ciasto, przygotować frytki lub inne dania. Ze względu na dużą zawartość β-karotenu, znakomicie uzupełniają nasz jadłospis w witaminę A, zwłaszcza u osób będących na diecie eliminacyjnej w alergii na jajo kurze, gdzie ograniczeniu żywieniowemu podlega żółtko. Dodatkowo, jedząc dynię dostarczamy organizmowi wapń, witaminę E oraz witaminy z grupy B. Dynia jest również źródłem błonnika, który zapobiega zaparciom, oraz jest warzywem o stosunkowo małej kaloryczności, z czego ucieszą się osoby pragnące zmniejszyć swoją masę ciała. Niektóre badania dowodzą, iż spożycie dyni wykazuje pewne działanie stymulujące w obrębie ośrodkowego układu nerwowego i może stanowić pomoc w przypadku problemów z zawrotami głowy. Pestki dyni również zawierają wiele cennych składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Obfitują w potas, magnez, żelazo, witaminę E oraz witaminy z grupy B. Dodatkowo uzupełniają naszą dietę w prozdrowotne jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które wykazują działanie przeciwzapalne [1,2].

Które składowe dyni mogą powodować objawy alergii?

Objawy alergii po spożyciu dyni mogą pojawić się zarówno po zjedzeniu miąższu, jak i pestek wraz z olejem z nich tłoczonym.

  • Reakcje alergiczne po spożyciu miąższu dyni są dobrze znane medycynie, natomiast cięższe symptomy są słabo udokumentowane. Istnieją opisy jedynie kilku takich przypadków.
    W literaturze można spotkać się z przypadkami: kobiety, u której rozwinęły się cięższe objawy alergiczne w wyniku spożycia zupy krem z dyni oraz opis przypadku 2,5 letniego chłopca, który również prezentował cięższe objawy kliniczne po spożyciu tego samego dania.
    Główny alergen miąższu dyni nie został jeszcze sklasyfikowany, jednakże w badaniach przeprowadzonych u pierwszej pacjentki wykazano reaktywność krzyżową występującą między miąższem dyni a miąższem ogórka, cukinii, arbuza i melona. W praktyce może to oznaczać, że osoba wykazująca objawy alergii po zjedzeniu dyni, prawdopodobnie będzie czuć te same nieprzyjemne symptomy po spożyciu wyżej wymienionych warzyw i owoców [3,4].
  • Odmienną kwestią jest alergia na pestki dyni. Jedną z grup pacjentów narażonych na objawy alergii po ich spożyciu są osoby z alergią na pyłki drzew i traw. Białkami odpowiadającymi za tę reakcję są profiliny, dość szeroko rozpowszechnione w świecie roślin. Osoby ze stwierdzoną alergią na to białko, mogą odczuwać przykre objawy po spożyciu pestek dyni oraz innych warzyw i owoców nie poddanych działaniu wysokiej temperatury [5]. Jednak należy tutaj podkreślić fakt, iż możliwe reakcje alergiczne zazwyczaj ograniczają się jedynie do objawów związanych z zespołem jamy ustnej, gdyż profiliny są wrażliwe na działanie enzymów trawiennych. Zespół ten charakteryzuje się świądem i obrzękiem warg (szczególnie dolnej wargi), świądem i obrzękiem jamy ustnej, gardła oraz krtani. Czasem może pojawić się świąd i uczucie zatkania uszu. Objawy ogólnoustrojowe są bardzo rzadko spotykane, ale są możliwe [6]. Białka odpowiadające za reakcję krzyżową pomiędzy pyłkami a pestkami dyni są wrażliwe na wysoką temperaturę, co oznacza, że gotowanie lub pieczenie pestek dyni powinno sprawić, iż stracą one swoją zdolność do wywołania reakcji alergicznej [5].

Kolejną grupą pacjentów mogących odczuwać objawy alergii po spożyciu pestek dyni są pacjenci z alergią na białka zapasowe nasion. Białka te są obecne w orzechach drzewnych, orzechach arachidowych, soi, oraz wielu nasionach i wykazują między sobą pewien stopień reaktywności krzyżowej. Cechuje je duża odporność na działanie enzymów trawiennych oraz wysokiej temperatury, a reakcje alergiczne wywołane spożyciem pestek dyni mogą być ciężkie i ogólnoustrojowe.

Reakcja na pestki dyni nie przekreśla możliwości spożywania jej miąższu. W literaturze opisane są przypadki objawów alergii po spożyciu pestek z jednoczesnym brakiem objawów po zjedzeniu miąższu dyni [7,8].

Gdzie mogą być ukryte pestki dyni?

Często zdarza się, że pestki dyni są jednym ze składników pieczywa. Jeśli dokonujemy zakupów w piekarni, to należy dokładnie wypytać sprzedawcę o skład takiego wypieku. Natomiast, jeśli robimy zakupy w supermarkecie, to należy zwrócić uwagę na informacje ze składem danego produktu. Dodatkowo pestki dyni można znaleźć, między innymi w gotowych płatkach owsianych, pastach do pieczywa, sosach do makaronów, gotowych mieszankach do wypieku chleba i gotowych sałatkach. Ciekawostką jest fakt, iż możliwe jest nabycie uczulenia drogą wziewną u wędkarzy. Mąka z pestek dyni jest składnikiem używanych przez nich przynęt do łowienia ryb i w wyniku częstego kontaktu, po pewnym czasie, może rozwinąć się u nich alergia pokarmowa na pestki [9]. Kolejnym źródłem narażenia są oleje z pestek dyni. Tutaj należy uważać na gotowe dressingi, oleje do masażu oraz na kosmetyki. Szczególnie ważne jest sprawdzanie składu kosmetyków, ponieważ obecnie obserwuje się silny trend naturalnej pielęgnacji, w związku z czym w wielu kosmetykach można spotkać olej z pestek dyni. U predysponowanych osób po kontakcie z takim kosmetykiem może pojawić się odczyn alergiczny w obrębie skóry [10].

Jakim produktem można zastąpić miąższ dyni w przepisach kulinarnych?

Do tego zadania doskonale nadaje się marchew oraz batat, których kolor i konsystencja po ugotowaniu lub upieczeniu są bardzo podobne do miąższu dyni. Dodatkowo oba warzywa wyróżniają się sporą zawartością β-karotenu, więc w przypadku eliminacji żółtka jaja i miąższu dyni w diecie, mogą z powodzeniem pokryć zapotrzebowanie na witaminę A [1].

Rozpoznanie i postępowanie w alergii na miąższ i pestki dyni?

Złotym standardem rozpoznania alergii pokarmowej jest próba prowokacji przeprowadzona pod nadzorem lekarza. Ma ona na celu potwierdzenie lub wykluczenie związku pomiędzy objawami a spożytym pokarmem i wdrożenie odpowiednich zaleceń. Każdą próbę prowokacji poprzedza okres około 4 tygodniowej eliminacji pokarmu, którego celem jest złagodzenie dotychczasowych objawów.
W przypadku potwierdzenia alergii, stosuje się dietę eliminacyjną z wyłączeniem miąższu i/lub pestek dyni. Pomocne mogą okazać się punktowe testy skórne oraz pomiary stężenia specyficznych przeciwciał IgE. Wobec białek zapasowych nasion i profilin jest możliwe oznaczenie specyficznych IgE, niestety w kontekście miąższu dyni wykonanie takiego badania nie jest możliwe. Po ściśle określonym czasie eliminacji szkodliwego pokarmu z diety, dokonuje się ponownej prowokacji również pod nadzorem lekarskim w celu określenia stopnia nabywania tolerancji na eliminowany pokarm. Jest to potrzebne, aby nie narażać pacjenta na zbyt długie wykluczenie danego składnika diety [11]. W alergii na białka zapasowe nasion trudniej jest rozwinąć tolerancję poprzez dietę eliminacyjną, jednak nie jest to całkowicie niemożliwe [12].

[1] H. Kunachowicz, I. Nadolna, K. Iwanow, B. Przygoda, Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw, PZWL, 2016, 58-59, 60-61, 74-75
[2] A. Rolnik and B. Olas, Vegetables from the Cucurbitaceae family and their products: Positive effect on human health,  Nutrition 78 (2020) 110788, 1-6.
[3] E. Figueredo, J. Cuesta-Herranz, A. Minguez, L. Vidarte, C. Pastor, M. de las Heras, F. Vivanco , C. Lahoz, Allergy to pumpkin and cross-reactivity to other Cucurbitaceae fruits, J Allergy Clin Immunol 2000;402-3.
[4] M. M. Hagendorens, M. Carrette, C. H. Bridts, W. J. Stevens, D. G. Ebo, Allergy from giant pumpkin (Cucurbita maxima) is not a fairy tale, Allergy 2009: 64: 1686–1696.
[5] C. Mastrorilli, F. Cardinale , A. Giannetti, C. Caffarelli, Pollen-Food Allergy Syndrome: A not so Rare Disease in Childhood, Medicina 2019, 55, 641, 1-11.
[6] K. Mrówka-Kata, R. Fira, G. Namysłowski, W. Ścierki, Zespół Amlot- Lessofa- zespół alergii jamy ustnej, Forum Medycyny Rodzinnej 2007, tom 1, nr 4, 355-357
[7] J. Gawryjołek, H. Ludwig, M. Żbikowska-Gotz, Z. Bartuzi, A. Krogulska, Anaphylaxis following the consumption of pumpkin seeds in a two-year-old child tolerant to its pulp – a case study and a minireview, https://www.researchsquare.com/article/rs-112102/v1 (dostęp: 26.10.2021)
[8] C. Bueno-Díaz, L. Martín-Pedraza, L. León, E. Haroun-Díaz, C. Pastor-Vargas, E. Muñoz-García, M. de las Heras, E. Batanero, J. Cuesta-Herranz, M. Villalba, 2S albumins and 11S globulins, two storage proteins involved in pumpkin seeds allergy, Alergia, 2021 Jan;76(1):383-386
[9] J. Reind, M. D. Anliker, F. Karamloo, S. Vieths, B. Wüthrich, Allergy caused by ingestion of zucchini (Cucurbita pepo): Characterization of allergens and cross-reactivity to pollen and other foods, J Allergy Clin Immunol 2000;106:379-385.
[10] P. M. Matricardi1, J. Kleine-Tebbe, H. J. Hoffmann, R. Valenta, C. Hilger, S. Hofmaier, R. C. Aalberse, I. Agache, R. Asero, B. Ballmer-Weber, D. Barber, K. Beyer , T. Biedermann, M. B. Bilo, S. Blank, B. Bohle, P. P. Bosshard, H. Breiteneder, H. A. Brough, L. Caraballo, J. C. Caubet, R. Crameri, J. M. Davies, N. Douladiris, M. Ebisawa, P. A. EIgenmann, M. Fernandez-Rivas, F. Ferreira, G. Gadermaier, M. Glatz, R. G. Hamilton, T. Hawranek, P. Hellings, K. Hoffmann-Sommergruber, T. Jakob, U. Jappe, M. Jutel, S. D. Kamath, E. F. Knol, P. Korosec, A. Kuehn, G. Lack, A. L. Lopata, M. Makela, M. Morisset, V. Niederberger, A. H. Nowak-Wezgrzyn, N. G. Papadopoulos, E. A. Pastorello, G. Pauli, T. Platts-Mills, D. Posa, L. K. Poulsen, M. Raulf, J. Sastre, E. Scala, J. M. Schmid, P. Schmid-Grendelmeier, M. van Hage, R. van Ree, S. Vieths, R. Weber, M. Wickman, A. Muraro & M. Ollert, EAACI Molecular Allergology User’s Guide, Pediatric Allergy and Immunology 2016:148.
[11] M. Kaczmarski, E. Korotkiewicz-Kaczmarska, K. Kawnik, A. Bobrus-Chociej, Nadwrażliwość pokarmowa u dzieci i młodzieży, standardy medyczne/pediatria n 2009, T. 6, 10–17.
[12] A. Krogulska, Indukcja tolerancji w alergii na pokarmy, Alergia Astma Immunologia 2020, 25 (1): 8-18